తెలంగాణ రాష్ట్రంలో బతుకమ్మ పండుగను పూల పండుగగా పిలుస్తారు. ఈ పండుగను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2014 జూన్ 16న రాష్ట్ర పండుగగా గుర్తించింది. ఇదే రోజున బోనాలు పండుగను కూడా రాష్ట్ర పండుగగా గుర్తించారు. బతుకమ్మ తెలంగాణ సంస్కృతికి అద్దం పడుతుంది. దసరా పండుగ సందర్భంలో తొమ్మిది రోజులపాటు బతుకమ్మను తెలంగాణ మహిళలు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. భాద్రపద మాస అమావాస్యనాడు ఎంగిలి పూల బతుకమ్మగా మొదలై దుర్గాష్టమి రోజున సద్దుల బతుకమ్మతో ముగుస్తుంది. గౌరీ మాతకు ప్రతీకగా తొమ్మిదవ రోజున సద్దుల బతుకమ్మ (పెద్ద బతుకమ్మ) జరుపుకుంటారు. బతుకమ్మ పండుగ శరదృతువు ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.
ఆవు పేడతో కల్లాపి చల్లి ముగ్గు వేసి (బియ్యపు పిండి తో) అలంకరిస్తారు. తంగేడు పూలు,గునుగుపూలు, ముత్యాల పూలు, కట్ల పూలు,బంతిపూలు, చేమంతి పూలు, మందార పూలు, తామర పూలు, రుద్రాక్ష పూలు, గుమ్మడి పూలు, శంకు పూలు, పట్టుకుచ్చు పూలు మొదలైన పూలను వరుసగా గోపురం ఆకారంలో పేర్చి శిఖరం పైన పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను ఉంచుతారు. తొమ్మిది రోజులపాటు వివాహిత మరియు అవివాహిత స్త్రీలు బతుకమ్మ చుట్టూ గుండ్రంగా తిరుగుతూ లయబద్దంగా చప్పట్లు కొడుతూ బతుకమ్మ పాటలు పాడుతారు. చివరగా నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు.
తెలంగాణ ప్రజలు బతుకమ్మ పండుగను జరుపుకోవడం వెనుక కేవలం గౌరమ్మను ఆరాధించడమే కాక కొన్ని శాస్త్రీయ బద్ధమైన కారణాలు కూడా ఉన్నాయి. జూన్ మాసంలో నైరుతి రుతుపవనాలు తెలంగాణ ప్రాంతంలో ప్రవేశించాక పడే వర్షాలకు కలుషితం అవడం వల్ల ప్రజలకు రోగాలు, పంటలకు తెగుళ్లు వచ్చే అవకాశం ఉంది. తొమ్మిది రోజులపాటు జరుపుకునే ఈ పండుగలో వాడే ప్రతి పువ్వులో ఒక ఔషధ గుణం ఉంటుంది. ఈ పూలను ప్రతిరోజు చెరువులలో నిమజ్జనం చేయడం వల్ల వాటిలో ఉండే ఔషధ గుణాలు నీటిలో కలుస్తాయి. దీని ద్వారా కలుషితమైన నీరు శుద్ధి అవుతుంది. ఆ నీటిని వాడకం చేసిన ప్రజలు అనారోగ్యాల బారిన పడకుండా ఉంటారని నమ్మకం.
ఈ పండుగను తెలంగాణలో వివిధ ప్రాంతాల్లో వివిధ రకాలుగా జరుపుకుంటారు. గ్రామాల్లో అయితే ఊరి చెరువు వద్ద, పట్టణాల్లో అయితే గుడి వద్ద బతుకమ్మ ఆడుతారు.వరంగల్ జిల్లాలో మొదటి రోజు వేయి స్తంభాల గుడిలో బతుకమ్మను చేస్తే చివరి రోజు పద్మాక్షి గుట్టపై ఆడతారు. జగిత్యాల జిల్లా మెట్పల్లిలో బతుకమ్మ పండుగను 11 రోజులు జరుపుకుంటారు. వేములవాడలో ఏడు రోజులు జరుపుకుంటారు. అక్కన్నపేట, హుస్నాబాద్, తోటపల్లి, గాంధీనగర్ గ్రామాల్లో మహిళలతోపాటు పురుషులు కూడా బతుకమ్మ ఆడుతారు. వరంగల్ జిల్లా హసన్పర్తి మండలం సీతంపేటలో దీపావళి నుండి మూడు రోజులపాటు పురుషులు ఈ బతుకమ్మ పండుగను ‘సిత్రాల బతుకమ్మ’ పేరుతో జరుపుకుంటారు.
బతుకమ్మ పండుగను 9 రోజులు ఈ విధంగా జరుపుకుంటారు. మొదటిరోజు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ. ఈ రోజున నువ్వులు నూకలు నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు. రెండవ రోజు అటుకుల బతుకమ్మ (అటుకులు, బెల్లం ఉడకబెట్టిన పప్పు నైవేద్యంగా పెడతారు). మూడవరోజు ముద్దపప్పు బతుకమ్మ (ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లం నైవేద్యం). నాలుగవ రోజు నాన బయ్యం బతుకమ్మ (తడి బియ్యం, పాలు, బెల్లం) అయిదవరోజు అట్ల బతుకమ్మ (అట్లు). ఆరవ రోజు అలిగిన బతుకమ్మ (ఈ రోజున బతుకమ్మ ఆడరు). ఏడవ రోజు వేపకాయల బతుకమ్మ (బియ్యప్పిండి ని వేప పండ్ల ఆకారంలో చలివిడిగా చేస్తారు). ఎనిమిదవ రోజు వెన్న ముద్దల బతుకమ్మ (వెన్న, నువ్వులు, బెల్లం). 9వ రోజు సద్దుల బతుకమ్మ తో(పులిహోర, దద్దోజనం, కొబ్బరి అన్నం, నువ్వుల అన్నం మొదలగునవి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు) ఈ పండుగ పూర్తి అవుతుంది.
దసరా/విజయదశమి
దసరా హిందువులకు ముఖ్యమైన పండుగ. ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి నుండి అశ్వయుజ శుద్ధ నవమి వరకు 9 రోజులు దేవీ నవరాత్రులు, పదవ రోజున విజయదశమి కలిపి దసరా అంటారు. ఇది ప్రధానంగా శక్తి ఆరాధనకు ప్రాధాన్యమిచ్చే పండుగ. ఈ నవరాత్రులనే దేవీ నవరాత్రులని పిలుస్తారు. అమ్మవారి ఆలయాల్లో అమ్మవారిని ఒక్కో రోజు ఒక్కో అలంకారంతో పూజిస్తారు. తెలుగువారు దసరాను పది రోజులపాటు జరుపుకుంటారు. ముందు నవరాత్రులు, దుర్గా పూజ ఉంటుంది. పదవరోజున విజయదశమి(దసరా).
పౌరాణిక గాథల ప్రకారం జగన్మాత అయిన దుర్గాదేవి మహిషాసురుడు అనే రాక్షసుడితో 9 రాత్రులు యుద్ధం చేసి అతనిని వధించి విజయం పొందిన సందర్భంగా పదవ రోజున ప్రజలంతా సుఖ సంతోషాలతో, ఆనందోత్సాహాలతో పండుగ జరుపుకున్నారు. ఆనాటి నుంచి ఈనాటి వరకు విజయదశమిగా ప్రసిద్ధిగాంచింది.
ఇతిహాసాల ప్రకారం రాముడు రావణుడిపై విజయం సాధించిన సందర్భాన్ని విజయదశమిగా జరుపుకుంటారని ఒక నమ్మకం మరియు పాండవులు వనవాసం వెళుతూ జమ్మి చెట్టుపై ఉంచిన తమ ఆయుధాలను తిరిగి తీసుకున్న రోజుగా కూడా దీనిని భావిస్తారు.కాబట్టి విజయదశమి రోజున రావణ వధ, ఆయుధ పూజ చేయడం ఆనవాయితీగా వస్తుంది.
దేవీ పూజకు ఈశాన్య భారతదేశంలో ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిస్తారు. దసరా ఉత్సవాలను దేశమంతటా వివిధ రూపాల్లో నిర్వహిస్తారు. కలకత్తా, ఖానాపూర్, విజయవాడ, తెలంగాణ మొదలగు ప్రాంతాల్లో దీనికి అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది.
తెలంగాణలో దసరా
దసరా సమయంలో కరీంనగర్ వాసులు ‘అకాడా’ నిర్వహిస్తారు. అకాడా అంటే క్షత్రియులు ఆయుధ విన్యాసాలను ప్రదర్శించడం. ఇక్కడ బొగ్గుగనిలో పనిచేసే కార్మికులు ఈ పండుగను గ్రామీణ వాతావరణం ఉట్టి పడేలా చేస్తుంటారు. హైదరాబాద్ సమీపంలో ఉన్న సంగారెడ్డిలో శక్తి పటాల ఊరేగింపు, దాదాపు 100 సంవత్సరాల క్రితం బొందిలికి చెందిన సైనికుడు మచిలీపట్నం మరియు ఈడేపల్లిలో కాళీమాత ప్రతిష్ట చేశాడు అప్పటినుండి దసరా సమయంలో శక్తి పటాన్ని పట్టుకొని పురవీధుల్లో ఊరేగింపుగా తీసుకురావడం ప్రారంభమైంది. ఊరేగింపు సమయంలో పటాన్ని వీపునకు కట్టుకొని ముఖానికి అమ్మవారి భయంకర ముఖాకృతిని తగిలించుకొని వీధుల్లో నాట్యమాడుతూ తిరుగుతారు. వరంగల్ జిల్లాలో భద్రకాళీ మాతకు కూడా తెప్పోత్సవం నిర్వహిస్తారు
విజయవాడలో దసరా
విజయవాడలోని ప్రధాన ఆలయం అయిన ఇంద్రకీలాద్రి కనకదుర్గాదేవి ఆలయంలో దసరాను అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. తొమ్మిది రోజులపాటు నవరాత్రి ఉత్సవాల సందర్భంగా కృష్ణా నదిలో తెప్పోత్సవం నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవంలో అమ్మవారు తెప్పపై మూడుసార్లు ఊరేగి భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. చివరి రోజైన విజయదశమినాడు ప్రభలు ఊరేగింపుగా వస్తాయి. ఈ ప్రభలు బేతాళ నృత్యం చేస్తారు.
కలకత్తాలో విజయదశమి
బెంగాలీలు దసరాను దుర్గా పూజగా జరుపుకుంటారు. 9 రోజులు బెంగాల్ రాష్ట్రం అంతటా ఘనంగా పూజలు చేసి చివరి రోజున దుర్గామాతను హుగ్లీ నదిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. కథక్ కళాకారులు రూపొందించిన దుర్గామాత విగ్రహాలను వీధి వీధిన ఊరేగిస్తారు. స్త్రీలు మానికలో వడ్లు నింపి, లక్ష్మీదేవిగా భావించి పూజ నిర్వహిస్తారు.
