ఒకప్పుడు దేశ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషించిన కమ్యూనిస్టు పార్టీలు నేడు తమ అస్తిత్వాన్ని కాపాడుకునే స్థితికి చేరడం కాలపరిణామానికి నిదర్శనం. రాజకీయాల్లో శాశ్వత మిత్రులు, శత్రువులు లేనట్లే శాశ్వత ఆధిపత్యం కూడా ఉండదు. మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా తమను తాము మార్చుకున్న పార్టీలు నిలబడతాయి. మార్పును అంగీకరించలేని పార్టీలు చరిత్రలో కలిసిపోతాయి.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
భారత రాజకీయ చరిత్రలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. స్వాతంత్ర్యానంతర కాలంలో రైతాంగ, కార్మిక, విద్యార్థి ఉద్యమాలకు దిశానిర్దేశం చేసిన వామపక్ష పార్టీలు ఒకప్పుడు దేశ రాజకీయాలను ప్రభావితం చేశాయి. అయితే నేడు కమ్యూనిస్టు పార్టీల ప్రభావం గణనీయంగా తగ్గిపోయినట్లు స్పష్టమవుతోంది. ఒకప్పుడు పశ్చిమ బెంగాల్, కేరళ, త్రిపుర రాష్ట్రాల్లో అధికారాన్ని చెలాయించిన వామపక్షాలు ప్రస్తుతం రాజకీయంగా మనుగడ కోసం పోరాడాల్సిన పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటున్నాయి.
ఇటీవల కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ కుటుంబానికి సంబంధించిన ఆర్థిక లావాదేవీలపై వచ్చిన ఆరోపణలు మరోసారి కమ్యూనిస్టు పార్టీల విశ్వసనీయతపై చర్చకు దారితీశాయి. ఈ కేసులో కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థలు రంగంలోకి దిగడంతో సీపీఎం దీనిని రాజకీయ కక్షసాధింపుగా అభివర్ణిస్తోంది. మరోవైపు ప్రతిపక్షాలు మాత్రం అవినీతి ఆరోపణలపై సమగ్ర విచారణ జరగాలని డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ఆరోపణలు నిజమా కాదా అన్నది కోర్టులు, దర్యాప్తు సంస్థలే తేల్చాల్సి ఉన్నప్పటికీ, ప్రజల్లో ఏర్పడే అభిప్రాయం మాత్రం రాజకీయంగా ప్రభావం చూపడం సహజం.
వాస్తవానికి భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ఎదుర్కొంటున్న సంక్షోభం కేవలం ఒక ప్రాంతం, ఒక కేసు లేదా ఒక నాయకుడికి పరిమితమైనది కాదు. అది చాలా లోతైన తార్కిక, రాజకీయ, సామాజిక మార్పులతో ముడిపడి ఉంది. 2004 సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత కేంద్ర రాజకీయాల్లో కమ్యూనిస్టుల ప్రభావం గరిష్ఠ స్థాయికి చేరింది. ఆ సమయంలో వామపక్ష పార్టీలకు లోక్సభలో దాదాపు 60 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. యూపీఏ-1 ప్రభుత్వానికి బయట నుంచి మద్దతు ఇచ్చే స్థాయిలో వారు జాతీయ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషించారు. కానీ 2024 లోక్సభ ఎన్నికల నాటికి వామపక్ష పార్టీల బలం పదికి లోపే పరిమితమైంది. ఈ గణాంకాలే వారి రాజకీయ క్షీణతను స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
పశ్చిమ బెంగాల్లో 1977 నుంచి 2011 వరకు వరుసగా 34 సంవత్సరాలు వామపక్ష ప్రభుత్వం అధికారంలో కొనసాగింది. ప్రపంచంలోనే ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో అత్యంత సుదీర్ఘకాలం అధికారంలో కొనసాగిన వామపక్ష ప్రభుత్వాల్లో ఇది ఒకటి. భూసంస్కరణలు, పంచాయతీరాజ్ బలోపేతం వంటి రంగాల్లో వారు గణనీయమైన కృషి చేసినప్పటికీ, పారిశ్రామికాభివృద్ధి, ఉద్యోగ కల్పన వంటి అంశాల్లో వెనుకబడ్డారన్న విమర్శలు వచ్చాయి. సింగూర్, నందిగ్రామ్ ఘటనలు ప్రజల్లో ప్రతికూల ప్రభావం చూపాయి. ఫలితంగా 2011లో వామపక్షాలు అధికారాన్ని కోల్పోయాయి. అనంతరం ఆ రాష్ట్రంలో వారి రాజకీయ ప్రాధాన్యం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది.
త్రిపురలో కూడా 25 ఏళ్లపాటు అధికారంలో కొనసాగిన వామపక్షాలు 2018లో అధికారాన్ని కోల్పోయాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఒక్క కేరళ మాత్రమే వామపక్షాలకు ప్రధాన బలమైన రాష్ట్రంగా మిగిలి ఉండేది. అయితే అక్కడ కూడా గతంలో ఉన్న స్థాయి, ప్రజాదరణ తగ్గిపోతున్నట్లుగా తాజా అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు నిరూపిస్తున్నాయి.
కమ్యూనిస్టు పార్టీల క్షీణతకు ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి మారుతున్న సామాజిక వాస్తవాలను సరిగా అర్థం చేసుకోలేకపోవడమే. ఒకప్పుడు రైతు, కార్మిక వర్గాల సమస్యలు రాజకీయ చర్చల్లో కేంద్రబిందువుగా ఉండేవి. కానీ ప్రపంచీకరణ, సాంకేతిక విప్లవం, సేవారంగ విస్తరణ తర్వాత మధ్యతరగతి ఆశయాలు మారాయి. ఉద్యోగాలు, పెట్టుబడులు, మౌలిక వసతులు, డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వంటి అంశాలు ప్రజల ప్రాధాన్యతలుగా మారాయి. ఈ మార్పులకు అనుగుణంగా తమ రాజకీయ కార్యాచరణను పూర్తిగా మార్చుకోవడంలో వామపక్షాలు వెనుకబడ్డాయనే అభిప్రాయం బలంగా ఉంది.
అయితే, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం పూర్తిగా అసంబద్ధమైందని చెప్పడం కూడా సరైంది కాదు. పెరుగుతున్న ఆర్థిక అసమానతలు, కార్మిక హక్కుల సమస్యలు, కార్పొరేట్ ఆధిపత్యంపై చర్చలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మళ్లీ ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో వామపక్ష భావజాలానికి ఇప్పటికీ సామాజిక ప్రాసంగికత ఉంది. కానీ ఆ భావజాలాన్ని కొత్త తరం అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రజలకు చేరవేయగల రాజకీయ వ్యూహం మాత్రం ప్రస్తుత కమ్యూనిస్టుల్లో కనిపించడం లేదు.
ఒకప్పుడు దేశ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషించిన కమ్యూనిస్టు పార్టీలు నేడు తమ అస్తిత్వాన్ని కాపాడుకునే స్థితికి చేరడం కాలపరిణామానికి నిదర్శనం. రాజకీయాల్లో శాశ్వత మిత్రులు, శత్రువులు లేనట్లే శాశ్వత ఆధిపత్యం కూడా ఉండదు. మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా తమను తాము మార్చుకున్న పార్టీలు నిలబడతాయి. మార్పును అంగీకరించలేని పార్టీలు చరిత్రలో కలిసిపోతాయి.
భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ప్రస్తుతం అటువంటి కీలక దశ, మలుపు వద్ద నిలిచింది. అది పునరుజ్జీవనం సాధిస్తుందా? లేక చరిత్రలో ఒక అధ్యాయంగా మాత్రమే మిగిలిపోతుందా?
