బియ్యం కిలో ధర ఎంతకు చేరిందన్నది కోట్ల కుటుంబాల వంటింటి సమస్య. అందుకే రాజకీయ ఎజెండాల మధ్య ప్రజల ఎజెండా కనుమరుగుకాకూడదు. ధరల పెరుగుదలను “మా పరిధిలో లేదు” అని చెప్పడం కాదు. ఎన్నికల్లో గెలవడం సరే, కానీ ఎన్నికల మధ్య కాలంలో ప్రజల జీవన వ్యయాన్ని తగ్గించడం కూడా పాలనకు అసలు పరీక్ష. ధరలను పూర్తిగా ఆపలేకపోయినా, ధరల దాడి భారాన్ని ప్రజలపై పడకుండా చేయడం మాత్రం ప్రభుత్వాల పరిధిలోనే ఉంది.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
దేశంలో నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు సామాన్యుడి కుటుంబ బడ్జెట్‌ను కకావికలం చేస్తున్నాయి. బియ్యం, పప్పులు, వంటనూనెలు, కూరగాయలు, మందులు ఏది కొనాలన్నా గతంతో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువే చెల్లించాల్సి వస్తోంది. ధరల పెరుగుదల సహజమైన మార్కెట్ పరిణామంగా ప్రభుత్వాలు చేతులు దులుపుకోవడం సరైంది కాదు. ధరలను పూర్తిగా నియంత్రించడం సాధ్యం కాకపోయినా, అసాధారణ పెరుగుదలను అడ్డుకోవడం, సరఫరాను పెంచడం, అక్రమ నిల్వలను నిరోధించడం, పేదలపై భారాన్ని తగ్గించడం ప్రభుత్వాల బాధ్యత.
భారతదేశంలో వినియోగదారుల ధరల సూచీ (కన్యూజమర్ ప్రైస్ ఇండెక్స్-సీపీఐ) ఆధారంగా ద్రవ్యోల్బణాన్ని కొలుస్తారు. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా మధ్యకాలికంగా 4% ద్రవ్యోల్బణాన్ని, 2%–6% పరిధిలో ఉంచే లక్ష్యంతో పనిచేస్తోంది. అయితే, సామాన్యుడి అనుభవంలో సగటు సీపీఐ కంటే ఆహార ధరలే ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతాయి. కుటుంబ ఆదాయంలో గణనీయమైన భాగం ఆహారానికే వెళ్తున్నందున బియ్యం, పప్పులు, కూరగాయలు, నూనెల ధరలు పెరిగితే మొత్తం జీవన వ్యయం ఒక్కసారిగా పెరుగుతుంది.
బియ్యం ధరల విషయంలో పరిస్థితి ప్రత్యేకంగా ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఉత్పత్తి, నిల్వలు, ఎగుమతులు, వాతావరణ పరిస్థితులు, రవాణా వ్యయాలు, మార్కెట్ డిమాండ్ వంటి అంశాలు బియ్యం ధరను ప్రభావితం చేస్తాయి. దేశంలో బియ్యం ఉత్పత్తి కోట్ల టన్నుల్లో ఉన్నప్పటికీ, ఒక ప్రాంతంలో కొరత లేదా సరఫరా అంతరాయం ఏర్పడితే రిటైల్ మార్కెట్లో ధరలు వేగంగా పెరగవచ్చు. అందుకే కేంద్రం వద్ద ఉన్న బఫర్ స్టాక్స్, ఎగుమతి–దిగుమతి విధానం, ఓపెన్ మార్కెట్ విక్రయాలు వంటి సాధనాలను సమయానుకూలంగా ఉపయోగించాలి.
ధరల నియంత్రణలో రాష్ట్రాల పాత్ర కూడా తక్కువేమీ కాదు. వ్యాపారులు కృత్రిమ కొరత సృష్టిస్తున్నారా? అక్రమంగా నిల్వ చేస్తున్నారా? నిర్ణయించిన ధరలకు మించి విక్రయిస్తున్నారా? తూకాల్లో మోసం చేస్తున్నారా? అన్నది తనిఖీ చేయాల్సింది రాష్ట్రాలే. మార్కెట్ ఇంటెలిజెన్స్ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసి, అవసరమైన చోట ఆకస్మిక తనిఖీలు నిర్వహిస్తే ధరల దోపిడీని కొంతవరకు అరికట్టవచ్చు.
ఆహార ద్రవ్యోల్బణానికి పరిష్కారం కేవలం సబ్సిడీ బియ్యం పంపిణీ కాదు. ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ అత్యంత అవసరమైన భద్రతా వలయం. కానీ పేదలకు తక్కువ ధరకు బియ్యం అందించడంతో పాటు మార్కెట్లో సాధారణ వినియోగదారుడికి కూడా సరసమైన ధరలు అందేలా చర్యలు అవసరం. రైతుకు గిట్టుబాటు ధర, వినియోగదారుడికి అందుబాటు ధర, ఈ రెండింటి మధ్య సమతౌల్యమే సమర్థమైన వ్యవసాయ మార్కెట్ విధానం.
కూరగాయల విషయంలో పరిస్థితి మరింత సంక్లిష్టం. రైతు పొలం నుంచి వినియోగదారుడి వంటింటి వరకు మధ్యవర్తిత్వం, దళారీ వ్యవస్థ, రవాణా, నిల్వ సదుపాయాల కొరత, వృథా వంటి కారణాలతో ధరలు పెరుగుతాయి. రైతుకు కిలోకు లభించే ధర, వినియోగదారు చెల్లించే ధర మధ్య భారీ తేడా ఉంటే ఆ వ్యవస్థలో లోపం ఉన్నట్టే. కోల్డ్ చెయిన్‌లు, గిడ్డంగులు, రైతు బజార్లు, ప్రత్యక్ష మార్కెటింగ్ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
మందుల ధరల విషయంలో కూడా పారదర్శకత కీలకం. అవసరమైన ఔషధాల ధరలను నియంత్రించే వ్యవస్థలు ఉన్నప్పటికీ, వాటి అమలు, నిఘా నిరంతరం కొనసాగాలి. సామాన్య కుటుంబానికి ఆహారం, వైద్యం రెండూ ఖరీదైతే ఆదాయం పెరగకపోయినా జీవన వ్యయం మాత్రం పెరుగుతుంది.
ఇంతటి విపత్కర సమస్యల మధ్య రాజకీయ పార్టీల, నేతల దృష్టి మాత్రం పరస్పర విమర్శలు, ఎన్నికల వ్యూహాలు, పార్టీ పదవులు, రాజకీయ ఆరోపణలపైనే కేంద్రీకృతమవుతోంది. పార్లమెంట్ సహా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ, తెలంగాణలోనూ అసెంబ్లీలు ప్రజా సమస్యలపై నిరంతర చర్చకు వేదిక కావాలి.
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ధరల స్థిరీకరణకు పలు సాధనాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రాలకు మార్కెట్ పర్యవేక్షణ, సరఫరా నిర్వహణ, పన్నుల విషయంలో అవకాశాలు ఉన్నాయి. ఆర్బీఐకి ద్రవ్య విధానం ఉంది.
వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖకు ధరల పర్యవేక్షణ, నిల్వలపై నిఘా వంటి బాధ్యతలు ఉన్నాయి. వ్యవసాయ శాఖకు ఉత్పత్తి పెంపు, సరఫరా స్థిరీకరణ బాధ్యత ఉంది. అంటే బాధ్యత ఎవరిది? కేంద్రం, రాష్ట్రాలు, నియంత్రణ సంస్థలు సమన్వయంగా పనిచేయాల్సిందే.
ప్రజలు కోరేది రాజకీయ ప్రసంగాలు కాదు. ధరలపై నియంత్రణ. రోజువారీ ధరల డేటాను పారదర్శకంగా ప్రకటించడం, అక్రమ నిల్వలపై కఠిన చర్యలు, అవసరమైన వస్తువుల బఫర్ స్టాక్స్ వినియోగం, సరఫరాను బలోపేతం చేయడం, పేదలకు లక్ష్యిత సబ్సిడీలు, రైతులకు న్యాయమైన ధర ఇవే తక్షణ ప్రాధాన్యతలు.
ప్రభుత్వాలు ఎన్నికల్లో గెలవడం సరే, కానీ ఎన్నికల మధ్య కాలంలో ప్రజల జీవన వ్యయాన్ని తగ్గించడం కూడా పాలనకు అసలు పరీక్ష. బియ్యం కిలో ధర ఎంతకు చేరిందన్నది కేవలం మార్కెట్ గణాంకం కాదు. అది కోట్ల కుటుంబాల వంటింటి సమస్య. అందుకే రాజకీయ ఎజెండాల మధ్య ప్రజల ఎజెండా కనుమరుగుకాకూడదు. ధరల పెరుగుదలను “మా పరిధిలో లేదు” అని చెప్పే సమయం కాదు. ధరలను పూర్తిగా ఆపలేకపోయినా, ధరల దాడి భారాన్ని ప్రజలపై పడకుండా చేయడం మాత్రం ప్రభుత్వాల పరిధిలోనే ఉంది.
