హిమాలయ ప్రాంతాల్లో వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు దేశాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయా? అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, మంచు కరుగుదల, హిమనదుల అస్థిరత, కొండచరియలు వంటి పరిణామాలు భవిష్యత్‌లో ఆకస్మిక వరదల ముప్పును పెంచే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల విపత్తు సంభవించిన తర్వాత స్పందించడం మాత్రమే కాకుండా ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, ఉపగ్రహ పర్యవేక్షణ, సురక్షిత మౌలిక వసతులు, స్థానిక విపత్తు నిర్వహణ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయాలి. నేపాల్ ముందు ఇప్పుడు రెండు బాధ్యతలు ఉన్నాయి. మొదటిది గల్లంతైన ప్రతి వ్యక్తి ఆచూకీ కోసం చివరి వరకు గాలించడం, ప్రతి మృతదేహానికి గుర్తింపు కల్పించడం, కుటుంబాలకు గౌరవప్రదంగా అప్పగించడం. రెండోది ధ్వంసమైన ప్రాంతాలను పునర్నిర్మించి, భవిష్యత్‌ విపత్తులను తట్టుకునే మౌలిక వసతులను నిర్మించడం. దేశానికి పునర్నిర్మాణం కల్పించే వరకు నేపాల్‌లో సహాయక చర్యలు కొనసాగాల్సిందే.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
ప్రకృతి ప్రకోపం ఒక దేశాన్ని ఎంతగా కుదిపేస్తుందో నేపాల్‌లో సంభవించిన భారీ ఆకస్మిక వరదలు మరోసారి చాటిచెప్పాయి. కొండ ప్రాంతాల్లో కురిసిన భారీ వర్షాలు, ఉప్పొంగిన నదులు, విరిగిపడిన కొండచరియలు కలిసి గ్రామాలకు గ్రామాలనే ముంచెత్తాయి. ప్రాణనష్టం, ఆస్తినష్టం ఒక ఎత్తయితే.. విపత్తు అనంతరం ఎదురవుతున్న మానవతా సంక్షోభం మరో ఎత్తు. గల్లంతైన వారి ఆచూకీ కనుగొనడం, మృతదేహాలను గుర్తించడం, భద్రపరచడం, కుటుంబ సభ్యులకు అప్పగించడం, శిథిలాలను తొలగించడం, రహదారులు–వంతెనలను పునరుద్ధరించడం వంటి పనులు నేపాల్ ప్రభుత్వ సామర్థ్యానికి పెద్ద పరీక్షగా మారాయి.
ప్రస్తుత గణాంకాలు పరిస్థితి తీవ్రతను స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి. అధికారిక సమాచారం ప్రకారం మృతుల సంఖ్య 616కు చేరింది. మరో 2,500 మందికి పైగా గల్లంతయ్యారు. సహాయక బృందాలు గాలింపు చర్యలను కొనసాగిస్తున్నప్పటికీ, బురద, శిథిలాలు, దెబ్బతిన్న రహదారులు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థల్లో అంతరాయాలు కార్యకలాపాలకు ఆటంకంగా మారుతున్నాయి. ముఖ్యంగా గల్లంతైన వారి సంఖ్య ఇంత భారీగా ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. సహాయక చర్యలు ముమ్మరమయ్యే కొద్దీ మరిన్ని మృతదేహాలు వెలికితీసే అవకాశం ఉండటంతో మృతుల సంఖ్య మరింత పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
ఇంతటి ప్రాణనష్టాన్ని ఎదుర్కొంటున్న నేపాల్‌కు ఇప్పుడు మరో ఊహించని సమస్య ఎదురైంది—మృతదేహాలను భద్రపరిచేందుకు తగిన సామర్థ్యం లేకపోవడం. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న మార్చురీలన్నింటి కలిపి సామర్థ్యం సుమారు 350 మృతదేహాలు మాత్రమే. కానీ మరణాలు ఇప్పటికే 600 దాటాయి. దీంతో ఆసుపత్రులు, మార్చురీలు తీవ్ర ఒత్తిడికి గురవుతున్నాయి. ఇంకా 2,500 మందికి పైగా గల్లంతైన నేపథ్యంలో రాబోయే రోజుల్లో మృతదేహాల సంఖ్య పెరిగితే పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా మారే అవకాశం ఉంది.
ఇలాంటి సందర్భంలో మృతదేహాల నిర్వహణను కేవలం పరిపాలనా ప్రక్రియగా చూడలేం. ప్రతి మృతదేహం వెనుక ఒక కుటుంబం ఉంది. తమ ఆత్మీయుడు బతికే ఉన్నాడా? మరణించాడా? అన్న అనిశ్చితిలో కుటుంబ సభ్యులు ఎదురుచూస్తున్నారు. అందుకే గుర్తింపు ప్రక్రియ అత్యంత పారదర్శకంగా, శాస్త్రీయంగా జరగాల్సిన అవసరం ఉంది.
నేపాల్ పోలీసులు అనుసరిస్తున్న విధానం ఈ విషయంలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. సహాయక బృందాలు మృతదేహాన్ని వెలికితీసిన వెంటనే క్లోజప్ ఫొటోలు తీస్తున్నాయి. ముఖం స్పష్టంగా కనిపించని సందర్భాల్లో ముందుగా శరీరాన్ని శుభ్రం చేస్తున్నారు. అనంతరం బాడీ బ్యాగ్‌కు ప్రత్యేక గుర్తింపు ట్యాగ్‌ను అమర్చి తాత్కాలిక భద్రపరిచే కేంద్రాలకు తరలిస్తున్నారు. అక్కడ సుమారు 0 డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత వద్ద మృతదేహాలను భద్రపరిచేందుకు ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. గల్లంతైన వారి బంధువులు సమాచారం కోసం వచ్చినప్పుడు, ఇప్పటివరకు వెలికితీసిన మృతదేహాల ఫొటోలను చూపించి గుర్తించే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.
ముఖం ద్వారా గుర్తింపు సాధ్యం కాని మృతదేహాల విషయంలో వేలిముద్రలు, డీఎన్‌ఏ నమూనాలు సేకరించడం మరింత కీలకం. బంధువులు తక్షణమే గుర్తించలేకపోయినా భవిష్యత్తులో శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా మృతదేహాన్ని నిర్ధారించేందుకు ఇవి ఉపయోగపడతాయి. బంధువులు లభించని లేదా ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయని మృతదేహాలను నిరవధికంగా నిల్వ చేయడం సాధ్యం కానందున, ప్రతి మృతదేహానికి ప్రత్యేక ట్యాగ్, రికార్డు, బయోమెట్రిక్ ఆధారాలు సేకరించడం అవసరమైన జాగ్రత్త.
మృతదేహాల నిర్వహణకు సంబంధించి నేపాల్‌లో 2021లో అమల్లోకి వచ్చిన ప్రత్యేక చట్టపరమైన మార్గదర్శకాలు ఉన్నాయి. జిల్లా పోలీస్ చీఫ్ ఆధ్వర్యంలోని కమిటీలు గుర్తుతెలియని, ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయని మృతదేహాల నిర్వహణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అయితే ఒకేసారి పెద్ద సంఖ్యలో మృతదేహాలు రావడంతో జిల్లా స్థాయి వ్యవస్థలపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఏర్పడింది. కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సమన్వయం పెంచాల్సిన అవసరం కూడా ఏర్పడింది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో అంతర్జాతీయ సహకారం అనివార్యం. తొలుత నేపాల్ విదేశీ సెర్చ్‌ అండ్‌ రెస్క్యూ బృందాల విషయంలో పరిమిత వైఖరి అవలంబించినప్పటికీ, తరువాత ప్రత్యేక సాంకేతిక సహాయాన్ని స్వీకరించేందుకు అంగీకరించింది. భారత్‌, చైనా సహా ఇతర దేశాల నిపుణులు టన్నెల్‌ రెస్క్యూ, డీఎన్‌ఏ పరీక్షలు, ఫోరెన్సిక్‌ గుర్తింపులో సహకరిస్తున్నారు. భారత్‌ ఇప్పటికే అత్యవసర సామగ్రిని పంపడంతో పాటు టన్నెల్‌ రెస్క్యూ నిపుణులను కూడా పంపింది.
ఈ విపత్తు మరో ముఖ్యమైన ప్రశ్నను కూడా లేవనెత్తుతోంది. హిమాలయ ప్రాంతాల్లో వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు దేశాలు ఎంత సిద్ధంగా ఉన్నాయి? అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, మంచు కరుగుదల, హిమనదుల అస్థిరత, కొండచరియలు వంటి పరిణామాలు భవిష్యత్‌లో ఆకస్మిక వరదల ముప్పును పెంచే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల విపత్తు సంభవించిన తర్వాత స్పందించడం మాత్రమే కాకుండా ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, ఉపగ్రహ పర్యవేక్షణ, సురక్షిత మౌలిక వసతులు, స్థానిక విపత్తు నిర్వహణ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేయాలి.
నేపాల్ ముందు ఇప్పుడు రెండు బాధ్యతలు ఉన్నాయి. మొదటిది గల్లంతైన ప్రతి వ్యక్తి ఆచూకీ కోసం చివరి వరకు గాలించడం, ప్రతి మృతదేహానికి గుర్తింపు కల్పించడం, కుటుంబాలకు గౌరవప్రదంగా అప్పగించడం. రెండోది ధ్వంసమైన ప్రాంతాలను పునర్నిర్మించి, భవిష్యత్‌ విపత్తులను తట్టుకునే మౌలిక వసతులను నిర్మించడం. నీరు తగ్గడం విపత్తుకు ముగింపు కాదు. బాధితుల ఆచూకీ, మృతులకు గౌరవం, కుటుంబాలకు భరోసా, దేశానికి పునర్నిర్మాణం కల్పించే వరకు నేపాల్‌లో సహాయక చర్యలు కొనసాగాల్సిందే.
