ప్రజల ఆవేదనను వ్యక్తపరిచే ప్రతి నిరసన సరైనదేనని చెప్పలేం. అలాగే ప్రతి ప్రభుత్వ నిర్ణయం తప్పేనని కూడా అనలేం. అయితే, ప్రజాస్వామ్యంలో విభేదాలను పరిష్కరించే మార్గం చర్చలే తప్ప మౌనమో, మరేదో కాదు. ప్రభుత్వం, ఉద్యమకారులు పరస్పరం చర్చించి సమస్యలకు ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాలు కనుగొనడం దేశ ప్రయోజనాలకు అనుకూలం. ప్రజల గొంతుకను వినే సంస్కృతి బలపడినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం మరింత పటిష్ఠమవుతుంది. పాలకులు ప్రజల ఆకాంక్షలకు స్పందిస్తూ పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, మానవతా దృక్పథంతో వ్యవహరించినప్పుడే ప్రజల విశ్వాసం నిలిచి, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ మరింత బలపడుతుంది.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
ప్రభుత్వం ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉండాలంటే ప్రజల గొంతుకను వినడం, వారి ఆందోళనలకు స్పందించడం అత్యవసరం. ఎన్నికల ద్వారా అధికారంలోకి వచ్చిన ప్రభుత్వాలు కేవలం పాలన నిర్వహించడం మాత్రమే కాకుండా, ప్రజల అభిప్రాయాలను గౌరవించడం, శాంతియుత నిరసనలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కూడా ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిలో భాగం. అయితే ఇటీవలి కాలంలో ప్రజా ఉద్యమాలు, సామాజిక కార్యకర్తల ఆందోళనల పట్ల కేంద్ర ప్రభుత్వ వైఖరిపై అనేక ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. నిరసనలను చర్చల ద్వారా పరిష్కరించే సంస్కృతికి బదులుగా వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయడం లేదా అణచివేయడానికి ప్రయత్నించడం ప్రజాస్వామ్య విలువలకు విరుద్ధం.
ఇటీవల సామాజిక కార్యకర్త, విద్యావేత్త, పర్యావరణ పరిరక్షకుడు సోనమ్ వాంగ్చుక్ చేపట్టిన నిరాహార దీక్ష ఈ చర్చకు కేంద్రబిందువైంది. దేశంలో నీట్ పోటీ పరీక్షల నిర్వహణలో ఏర్పడిన లోపాలు, పేపర్ లీకులు, అనేక మందిపై చర్యల నేపథ్యంలో బాధ్యత వహించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరుతూ వాంగ్చుక్ ఆమరణ దీక్ష చేపట్టారు. లక్షలాది విద్యార్థుల భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసిన ఈ అంశంపై దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నప్పటికీ, నిరసనకారులతో ప్రభుత్వం ప్రత్యక్షంగా చర్చించడంలో చురుకుదనం ప్రదర్శించలేదనే విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.
దేశంలో ప్రతి ఏడాది 24 లక్షల మంది విద్యార్థులు నీట్ పరీక్షకు హాజరవుతున్నారు. 2024లో ప్రశ్నాపత్రాల లీకేజీ, గ్రేస్ మార్కుల వివాదం, పారదర్శకతపై అనుమానాలు దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలకు దారితీశాయి. అనంతరం సుప్రీంకోర్టు విచారణ జరగడం, కేంద్ర ప్రభుత్వం నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ (ఎన్టీఏ) పనితీరులో సంస్కరణలు చేపట్టాల్సిన అవసరాన్ని అంగీకరించడం పరిస్థితి తీవ్రతను స్పష్టంగా తెలియజేశాయి. ఇటువంటి సందర్భంలో విద్యార్థుల ఆందోళనలకు మద్దతుగా నిరసన తెలుపుతున్న వ్యక్తులతో ప్రభుత్వం చర్చలు జరపడం ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన చర్యగా ఉండేది.
చరిత్రను పరిశీలిస్తే, ప్రజా ఉద్యమాల పట్ల గత ప్రభుత్వాలు కనీసం చర్చలకైనా ముందుకొచ్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. 1984లో లద్దాఖ్ ప్రజల డిమాండ్ల నేపథ్యంలో జరిగిన నిరాహార దీక్ష సమయంలో అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ ప్రత్యక్షంగా స్పందించారు. అలాగే 2011లో అన్నా హజారే చేపట్టిన అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమం సందర్భంగా అప్పటి ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వం చర్చల ద్వారానే ఉద్రిక్తతలను తగ్గించే ప్రయత్నం చేసింది. అభిప్రాయ భేదాలు ఉన్నప్పటికీ చర్చలకు అవకాశం కల్పించడం ప్రజాస్వామ్య పరిపక్వతకు నిదర్శనంగా నిలిచింది.
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(a), 19(1)(b) ప్రకారం భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛతో పాటు శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే హక్కు ప్రతి పౌరుడికి కల్పించబడింది. ఈ హక్కులు సంపూర్ణమైనవి కాకపోయినా, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ప్రభుత్వాలు వీటిని గౌరవించడం అత్యంత కీలకం. నిరసనలు శాంతియుతంగా కొనసాగుతున్నప్పుడు వాటిని అణచివేయడం కంటే, వాటి వెనుక ఉన్న సమస్యలను అర్థం చేసుకుని పరిష్కార మార్గాలను అన్వేషించడం ఉత్తమ పరిపాలనా లక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది.
వాంగ్చుక్ ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో వైద్యుల సూచనల మేరకు పోలీసులు వైద్యశాలకి తరలించడం మానవతా దృక్పథంలో సమర్థించదగిన చర్యగా భావించవచ్చు. అదే సమయంలో ఆయనను ముందుగా చర్చలకు ఆహ్వానించి, ప్రభుత్వ వైఖరిని వివరించి, పరస్పర అవగాహనతో పరిష్కారం కనుగొనే ప్రయత్నం జరిగి ఉంటే పరిస్థితి మరింత సానుకూలంగా ఉండేదన్న అభిప్రాయం కూడా వ్యక్తమవుతోంది. ప్రజల ప్రాణాలను కాపాడటం ప్రభుత్వ బాధ్యత అయినంత మాత్రాన, ప్రజల అభిప్రాయాలను వినడం కూడా అంతే ముఖ్యమైన బాధ్యత.
భారతదేశం చరిత్రలో సామాజిక ఉద్యమాలు ఎంతో కీలక పాత్ర పోషించాయి. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం నుంచి అవినీతి వ్యతిరేక పోరాటాలు, పర్యావరణ ఉద్యమాలు, రైతు ఉద్యమాల వరకు ఎన్నో సంస్కరణలు ప్రజల ఒత్తిడితోనే అమలులోకి వచ్చాయి. ప్రభుత్వాలు ప్రజలతో చర్చలు కొనసాగించినప్పుడు ఉద్రిక్తతలు తగ్గి, పరిష్కారాలు వేగంగా లభించిన ఉదాహరణలు అనేకం ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా ప్రజల స్వరాన్ని విస్మరించిన, వారి గొంతులు నొక్కిన సందర్భాల్లో వివాదాలు మరింత తీవ్రరూపం దాల్చాయి.
ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వ బలం కేవలం పార్లమెంటు మెజారిటీలోనే ఉండదు. ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టుకోవడంలో ఉంటుంది. ప్రజల సమస్యలను వినడం, విమర్శలను సహనంతో స్వీకరించడం, నిరసనకారులతో చర్చించడం బలహీనత కాదు. అది బాధ్యతాయుతమైన పరిపాలనకు గుర్తింపు. ప్రతి ఉద్యమాన్ని రాజకీయ కోణంలో చూడడం లేదా వ్యక్తిగత దూషణలకు దిగడం ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతిని బలహీనపరుస్తుంది.
ప్రజల ఆవేదనను వ్యక్తపరిచే ప్రతి నిరసన సరైనదేనని చెప్పలేం. అలాగే ప్రతి ప్రభుత్వ నిర్ణయం తప్పేనని కూడా అనలేం. అయితే ప్రజాస్వామ్యంలో విభేదాలను పరిష్కరించే మార్గం చర్చలే తప్ప మౌనమో, మరేదో కాదు. ప్రభుత్వం, ఉద్యమకారులు పరస్పరం చర్చించి సమస్యలకు ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాలు కనుగొనడం దేశ ప్రయోజనాలకు అనుకూలం. ప్రజల గొంతుకను వినే సంస్కృతి బలపడినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం మరింత పటిష్ఠమవుతుంది. పాలకులు ప్రజల ఆకాంక్షలకు స్పందిస్తూ పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, మానవతా దృక్పథంతో వ్యవహరించినప్పుడే ప్రజల విశ్వాసం నిలిచి, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ మరింత బలపడుతుంది.
