పశ్చిమాసియా యుద్ధ తీవ్రత చర్చల అంకానికి చేరుకుంది. రెండు వారాల కాల్పుల విరమణ ప్రకటన తర్వాత నేటి నుంచే ఇస్లామాబాద్ లో చర్చలు ప్రారంభం కానున్నాయి. యుద్ధం ప్రారంభం కంటే విరమణే విపరీతంగా మారింది. పెను సవాల్ గా నిలిచింది. ఈ దశలో మెదలైన చర్చలు ఏ ఫలితాలనివ్వనున్నాయి? పరస్పర ప్రయోజనాల కంటే ప్రశాంతతవైపా? లేక స్వప్రయోజనాల వైపా? అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్, ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు బెంజమిన్ నెలన్యాహు విధానాలపై అనేక విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. అయితే భావోద్వేగాలకంటే వాస్తవాలు, గణాంకాలు, ధృవీకరించబడిన సమాచారం ఆధారంగా ఈ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.
ఇరాన్పై అమెరికా–ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా పూర్తి స్థాయి యుద్ధం ప్రారంభించాయన్న వాదనకు ప్రస్తుతానికి నిర్ధారిత ఆధారాలు లేవు. వాస్తవానికి, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్- ఇరాన్ పై ప్రత్యక్ష యుద్ధం కంటే “పరోక్ష వ్యూహాలు” ను ఎక్కువగా అనుసరిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, ఆంక్షలు, సైబర్ దాడులు, ప్రాంతీయ మిత్ర బలగాల ద్వారా ఒత్తిడి వంటి చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి.
అణ్వాయుధాలు ఈ యుద్ధానికి, ఉద్రిక్తతలకు కేంద్ర బిందువు. అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ నివేదికల ప్రకారం, ఇరాన్ వద్ద 2024 నాటికి 120–150 కిలోల 60% శుద్ధి చేసిన యురేనియం నిల్వలు ఉన్నట్లు అంచనా. ఇది ఆయుధస్థాయి (90%) కంటే తక్కువైనా, వేగంగా పెంచే సామర్థ్యం ఉన్నందున పాశ్చాత్య దేశాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అయితే “యురేనియంను స్వాధీనం చేసుకోవడం కోసం యుద్ధం” అనే వాదనకు ప్రత్యక్ష ఆధారాలు లేవు.
ఇరాన్ సుప్రీం అలీ ఖమేనీ ఇంకా అధికారంలోనే ఉన్నారు. ఆయన మరణం, వారసత్వ మార్పులపై వస్తున్న వార్తలు ఊహాగానాలకే పరిమితం. ఇరాన్ రాజకీయ వ్యవస్థలో సుప్రీం లీడర్ పాత్ర కీలకం కావడంతో, అలాంటి మార్పులు జరిగితే అవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్పష్టంగా నమోదవుతాయి.
ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైన మరో అంశం స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్మూజ్. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో 20% ఈ జలసంధి గుండా జరుగుతుంది. రోజుకు 17–20 మిలియన్ బ్యారెల్స్ చమురు ఈ మార్గంలో సరఫరా అవుతుంది. ఇరాన్ ఈ ప్రాంతంపై ప్రభావం చూపగలిగినప్పటికీ, దీన్ని పూర్తిగా మూసివేయడం అంత సులభం కాదు. అలాంటి చర్య ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలను ఒక్కసారిగా 20–30% పెంచే ప్రమాదం ఉందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
గల్ఫ్ ప్రాంత భద్రత కూడా ఈ నేపథ్యంలో కీలక అంశం. సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ వంటి దేశాలు గతంలో డ్రోన్, క్షిపణి దాడులను ఎదుర్కొన్నాయి. 2019లో సౌదీ అరేబియాలోని అబ్కైక్ ఆయిల్ సదుపాయాలపై జరిగిన దాడి ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో తాత్కాలికంగా 5% అంతరాయం కలిగించింది. అయితే “వందల సంఖ్యలో క్షిపణులు, వేల డ్రోన్లు” అన్న వాదనలు ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో అతిశయోక్తిగా కనిపిస్తున్నాయి.
అమెరికా సైనిక శక్తిపై కూడా చర్చ అవసరం. అమెరికా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రక్షణ బడ్జెట్ కలిగిన దేశం. 2024లో దాదాపు 880 బిలియన్ డాలర్ల రక్షణ వ్యయం చేసింది. అయినప్పటికీ, మధ్యప్రాచ్యంలోని సంక్లిష్ట రాజకీయ పరిస్థితుల్లో పూర్తి స్థాయి యుద్ధానికి దిగడం అంటే భారీ ఆర్థిక, రాజకీయ ప్రమాదాల్లోకి కూరుకుపోవడమే. ఇదే కారణంగా అమెరికా “నియంత్రిత ప్రతిస్పందన” విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది.
ఇరాన్ విషయానికి వస్తే, అది సైనికంగా, వ్యూహాత్మకంగా ప్రతిఘటన చూపగలిగే దేశం. హెజ్బుల్లా, హౌతీస్ వంటి గ్రూపుల ద్వారా ప్రభావం చూపుతోంది. అయితే ఆర్థికంగా అది తీవ్రమైన ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది. అంతర్జాతీయ ఆంక్షల కారణంగా దాని జీడీపీ వృద్ధి మందగించింది, ద్రవ్యోల్బణం 30–40% మధ్య ఊగిసలాడుతోంది.
“పూర్తి యుద్ధం – సంపూర్ణ విజయం లేదా ఓటమి” అనే సాదాసీదా కథనం ఈ ప్రాంతానికి వర్తించదు. ఇది బహుళస్థాయి శక్తి పోరు. ఇరాన్ తన ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా, అమెరికా–ఇజ్రాయెల్ తమ భద్రతా ప్రయోజనాలను రక్షించుకోవడానికి చర్యలు తీసుకుంటున్నాయి.
సమాచార యుగంలో ప్రచారం, అపోహలు కూడా యుద్ధం అంతే ప్రభావం చూపగలవు. అందుకే ప్రతి వాదనను గణాంకాలు, విశ్వసనీయ నివేదికలతో సమీక్షించడం అవసరం. భావోద్వేగాల కంటే వాస్తవాలు ముఖ్యం. అప్పుడే ఈ సంక్లిష్ట ప్రపంచ రాజకీయాలను సరైన దిశలో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
