సమాజాన్ని మేల్కొలిపే శక్తి సాహిత్యానికి ఉంది. ఆ శక్తికి రూపం ఇచ్చినవారు కవులు. అలాంటి కవుల్లో అగ్రగణ్యుడు శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు, అంటే “శ్రీశ్రీ”. ఆయన కవిత్వం కేవలం సాహిత్యానికే పరిమితం కాలేదు. అది సమాజ మార్పునకు ఆయుధమైంది. ఆయన జయంతి సందర్భంగా ఆయన సాహిత్య ప్రస్థానం, సామాజిక చైతన్యం, అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.
1910 ఏప్రిల్ 30న జన్మించిన శ్రీశ్రీ, స్వాతంత్ర్యానంతర భారత పరిస్థితులను చాలా స్పష్టంగా అంచనా వేశారు. “పాడవోయి భారతీయుడా” వంటి పాటల్లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాజిక సమస్యలు తొలగలేదని హెచ్చరించారు. అవినీతి, నిరుద్యోగం, అసమానతలు—ఇవి ఆయన కాలంలో ఉన్నట్లే నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. ఈ దృష్టి ఆయనను కాలాతీత కవిగా నిలబెట్టింది.
శ్రీశ్రీ తొలి రచనలు సంప్రదాయ ఛందస్సులో సాగినా, త్వరలోనే ఆయన తన దారిని మార్చుకున్నారు. సామాన్యుడి జీవితం, బాధలు, ఆశయాలు ఆయన కవిత్వానికి కేంద్రబిందువయ్యాయి. క్లిష్టమైన అలంకారాల కంటే, సూటి భాషలో లోతైన భావాలను వ్యక్తం చేయడం ఆయన ప్రత్యేకత. ఇదే ఆయనను ప్రజల కవిగా నిలబెట్టింది.
శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని చెప్పేటప్పుడు మహాప్రస్థానం ప్రస్తావన తప్పనిసరి. “మరో ప్రపంచం పిలిచింది” అంటూ శ్రామిక వర్గాలను చైతన్యపరిచిన ఈ కవితా సంపుటి, తెలుగు సాహిత్యంలో విప్లవాత్మక మార్పునకు నాంది పలికింది. ఈ గ్రంథం తరువాత తెలుగు కవిత్వాన్ని “మహాప్రస్థానం ముందు – తర్వాత”గా విభజించడం యాదృచ్ఛికం కాదు.
శ్రీశ్రీ దృష్టిలో కవిత్వం కేవలం అలంకార ప్రక్రియ కాదు. అది ఒక బాధ్యత. “కష్ట జీవికే నా కవిత్వం అంకితం” అన్న ఆయన భావం, శ్రమజీవుల పట్ల ఆయనకున్న గౌరవాన్ని తెలియజేస్తుంది. కుల, మత, వర్గ భేదాలతో విభజించబడిన సమాజంలో సమానత్వాన్ని ఆయన తన అక్షరాల ద్వారా ప్రచారం చేశారు.
శ్రీశ్రీ కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితమవ్వలేదు. సినీ గీతాల ద్వారా కూడా ఆయన తన భావాలను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు. “తెలుగు వీర లేవరా” వంటి పాటలు కేవలం వినోదానికి మాత్రమే కాదు. అవి జాతీయ చైతన్యాన్ని రగిలించేవి. భావుకతతో పాటు సందేశాన్ని కలిపి చెప్పడం ఆయన ప్రత్యేకత.
యువతలో చైతన్యం నింపడంలో శ్రీశ్రీ పాత్ర ప్రత్యేకమైనది. అలసత్వాన్ని విమర్శిస్తూ, పోరాటానికి పిలుపునిచ్చిన ఆయన పదాలు ఇప్పటికీ ప్రేరణనిస్తాయి. “నెత్తురు మండే సైనికులారా రారండి” అనే పిలుపు, ఆయనలోని విప్లవాత్మక దృక్పథాన్ని తెలియజేస్తుంది.
శ్రీశ్రీ ఒక ఉద్యమం. అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, విప్లవ రచయితల సంఘాలతో ఆయన అనుబంధం, ఆయన ప్రయాణం, ఆయన ఆలోచనా విధానాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. “వ్యక్తికి బహువచనం శక్తి” అనే ఆయన భావన, సమూహ శక్తి ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.
కాలం మారినా, పరిస్థితులు మారినా, శ్రీశ్రీ కవిత్వం తన ప్రవాహ స్వభావ ప్రభావాన్ని కోల్పోలేదు. “నేను సైతం ప్రపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను” అన్న ఆయన మాటలు, ఆయన జీవితం మొత్తం ప్రతిబింబిస్తాయి. తెలుగు సాహిత్యాన్ని ప్రజల భాషలో రాసిన పాల్కురికి సోమన తర్వాత కవిత్వాన్ని భూమార్గం పట్టించిన మహాకవి శ్రీశ్రీయే. నేటికీ చైతన్యానికి మార్గదర్శి. ఆయన సాహిత్యం చదివితే ఆలోచన, ఆవేదన, ఆవేశం, మార్పు అనివార్యమనే శక్తులు మనలో మేల్కొంటాయి. మనకే తెలియన ఓ ఉత్తేజం మనల్ని ఆవహిస్తుంది.
