పర్యావరణ దినోత్సవం ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాదు. ప్రకృతిని కాపాడుకోవాలనే సామూహిక సంకల్పానికి ప్రతీక. పర్యావరణాన్ని రక్షించడం అంటే మానవజాతి భవిష్యత్తును రక్షించడమే. నేటి నిర్లక్ష్యం రేపటి విపత్తుకు దారితీయవచ్చు. అందుకే ప్రకృతి పరిరక్షణను ప్రభుత్వాల బాధ్యతగా మాత్రమే కాకుండా ప్రతి పౌరుడి ధర్మంగా భావించి ముందుకు సాగాల్సిన అవసరం ఉంది.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవాన్ని ప్రతి ఏటా జూన్ 5న ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నంత శ్రద్ధగా, పర్యావరణ పరిరక్షణను పాటించడం లేదు. మొక్కలు నాటడం, అవగాహన ర్యాలీలు నిర్వహించడం, ప్రకృతి సంరక్షణపై ప్రతిజ్ఞలు చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఆ ఒక్క రోజు ఉత్సవాలుగానే మిగులుతున్నాయి. మరోవైపు అడవుల నరికివేత, జల వనరుల కాలుష్యం, భూగర్భ సంపదల దోపిడీ, పెరుగుతున్న కార్బన్ ఉద్గారాలు ప్రకృతి సమతౌల్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఫలితంగా వాతావరణ మార్పులు మానవజాతి మనుగడకే సవాల్ గా మారుతున్నాయి.
భూమి సగటు ఉష్ణోగ్రత పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందు కాలంతో పోలిస్తే ఇప్పటికే సుమారు 1.2 డిగ్రీల సెల్సియస్ పెరిగిందని అంతర్జాతీయ వాతావరణ అధ్యయనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. దీని ప్రభావంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా కరువు, వరదలు, తుఫాన్లు, అసాధారణ వర్షాలు, తీవ్రమైన ఉష్ణం, ఉష్ణ గాలులు పెరుగుతున్నాయి. భారతదేశంలో కూడా ఈ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు రికార్డు స్థాయిలో నమోదవుతుండగా, రుతుపవనాల రాకలో అనిశ్చితి పెరుగుతోంది. ఒకప్పుడు జూన్ నాటికి విస్తారంగా కురిసే వర్షాలు ఇప్పుడు ఆలస్యంగా వస్తుండటం వ్యవసాయ రంగంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది.
పర్యావరణ విధ్వంసానికి ప్రధాన కారణాలలో పెరుగుతున్న జనాభా, అదుపు లేని పట్టణీకరణ, సహజ వనరుల దోపిడీ ముఖ్యమైనవి. ప్రపంచ జనాభా ప్రస్తుతం 8 బిలియన్లకు పైగా ఉండగా, భారతదేశ జనాభా 1.4 బిలియన్లను దాటింది. పెరుగుతున్న అవసరాల కోసం అడవులు నరికివేయబడుతున్నాయి. రహదారులు, పరిశ్రమలు, గృహ నిర్మాణాల పేరుతో వేల ఎకరాల పచ్చదనం అంతరించిపోతోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు ఒక కోటి హెక్టార్ల అటవీ విస్తీర్ణం కోల్పోతున్నాం. అడవుల విధ్వంసం కారణంగా జీవ వైవిధ్యం ప్రమాదంలో పడటమే కాకుండా, వన్యప్రాణులు మానవ నివాస ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించే ఘటనలు పెరుగుతున్నాయి.
నీటి కాలుష్యం మరో తీవ్రమైన సమస్యగా మారింది. భూమిపై 71 శాతం నీరు ఉన్నప్పటికీ, అందులో కేవలం 2.5 శాతం మాత్రమే మంచినీరు. అందుబాటులో ఉన్న స్వచ్ఛమైన నీటి వనరులు కూడా కాలుష్యానికి గురవుతున్నాయి. పరిశ్రమల వ్యర్థాలు, మురుగునీరు, ప్లాస్టిక్ చెత్త నదుల్లో కలవడం వల్ల అనేక నదులు కాలుష్యపు కాసారాలుగా మారుతున్నాయి. గంగ, యమున, గోదావరి, కృష్ణా వంటి నదుల్లో కాలుష్య స్థాయిలు ఆందోళనకరంగా ఉన్నాయని పలు అధ్యయనాలు వెల్లడించాయి. జల కాలుష్యం వల్ల మానవ ఆరోగ్యంతో పాటు జలచర జీవ వ్యవస్థలు కూడా తీవ్రంగా దెబ్బతింటున్నాయి.
వాయు కాలుష్యం భారతదేశానికి మరొక పెద్ద సవాల్ గా మారింది. ప్రపంచంలో అత్యధిక కాలుష్య నగరాల జాబితాలో భారతదేశంలోని అనేక నగరాలు చోటు దక్కించుకుంటున్నాయి. వాహనాల పొగ, బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ఉత్పత్తి కేంద్రాలు, పరిశ్రమల నుంచి విడుదలయ్యే విష వాయువులు గాలి నాణ్యతను క్షీణింపజేస్తున్నాయి. దీని ఫలితంగా శ్వాసకోశ వ్యాధులు, గుండె సంబంధిత సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనాల ప్రకారం ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది వాయు కాలుష్య ప్రభావంతో ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు.
భూమి కాలుష్యం కూడా ఆందోళనకర స్థాయికి చేరుకుంది. భారతదేశంలో రోజుకు లక్షల టన్నుల ఘన వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు వందల సంవత్సరాల పాటు కరగక భూమి ఉత్పాదకతను తగ్గిస్తున్నాయి. పశువులు, పక్షులు ఈ వ్యర్థాలను తిని ప్రాణాలు కోల్పోతున్నాయి. వ్యవసాయ భూములు కూడా రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల అధిక వినియోగం వల్ల తమ సహజ సారాన్ని కోల్పోతున్నాయి.
ప్రకృతిని దైవ స్వరూపంగా భావించిన సంస్కృతి భారతదేశానిది. నదులను మాతలుగా, వృక్షాలను పూజనీయంగా భావించిన సంప్రదాయం మనకు ఉంది. తులసి, రావి, మర్రి, వేప, మామిడి వంటి వృక్షాలను ఆరాధించడం వెనుక ప్రకృతి పరిరక్షణ అనే గొప్ప సందేశం దాగి ఉంది. అయితే ఆధునిక జీవనశైలిలో ఈ విలువలు క్రమంగా కనుమరుగవుతున్నాయి.
పర్యావరణ పరిరక్షణకు కేవలం ప్రభుత్వ చర్యలు సరిపోవు. ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా అత్యంత కీలకం. చెట్ల పెంపకం, నీటి సంరక్షణ, ప్లాస్టిక్ వినియోగం తగ్గించడం, వ్యర్థాల శాస్త్రీయ నిర్వహణ, నదులు మరియు చెరువుల సంరక్షణ వంటి అంశాల్లో ప్రతి పౌరుడు బాధ్యత వహించాలి. అదే సమయంలో పర్యావరణ నిబంధనలను ఉల్లంఘించే వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి.
ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాదు. అది ప్రకృతిని కాపాడుకోవాలనే సామూహిక సంకల్పానికి ప్రతీక. పర్యావరణాన్ని రక్షించడం అంటే మానవజాతి భవిష్యత్తును రక్షించడమే. నేటి నిర్లక్ష్యం రేపటి విపత్తుకు దారితీయవచ్చు. అందుకే ప్రకృతి పరిరక్షణను ప్రభుత్వాల బాధ్యతగా మాత్రమే కాకుండా ప్రతి పౌరుడి ధర్మంగా భావించి ముందుకు సాగాల్సిన అవసరం ఉంది.
