భౌగోళిక రాజకీయాల్లో శాశ్వత మిత్రులు, శాశ్వత శత్రువుల కంటే శాశ్వత ప్రయోజనాలే కీలకం. భారత్–చైనా సంబంధాల్లోనూ అదే వాస్తవికత పనిచేయాలి. విమానాలకు గగనతలం లభించడం తక్షణ ప్రయోజనం కావచ్చు. కానీ, రెండు దేశాల మధ్య విశ్వాసానికి స్థిరమైన గగనతలం నిర్మించడం అసలైన సవాల్.!
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
భారత్–చైనా సంబంధాల్లో కొంతకాలంగా కనిపిస్తున్న మంచు కరుగుతున్న సంకేతాలకు ఇప్పుడు విమానయాన రంగం మరో పరీక్షగా మారింది. పాకిస్తాన్ గగనతలాన్ని భారత విమానయాన సంస్థలకు మూసివేసిన నేపథ్యంలో, పశ్చిమ దేశాలకు వెళ్లే విమానాలకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గంగా చైనాలోని జిన్‌జియాంగ్ మీదుగా గగనతలాన్ని వినియోగించుకునేందుకు భారత్ బీజింగ్‌తో చర్చలు జరుపుతోంది. హోటాన్ సమీపంలోని మార్గాన్ని ఉపయోగించుకునే ప్రతిపాదనపై దాదాపు ఏడాది కాలంగా చర్చలు సాగుతున్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు తుది అంగీకారం కుదరలేదు.
ఈ పరిణామం వెనుక ప్రధాన కారణం భద్రతతో పాటు ఆర్థికమే. 2025 ఏప్రిల్‌లో పహల్గాం ఉగ్రదాడి అనంతరం భారత్–పాకిస్తాన్ సంబంధాలు తీవ్రంగా దిగజారడంతో పాక్ భారత విమానాలకు తన గగనతలాన్ని మూసివేసింది. ఫలితంగా యూరప్, అమెరికా, కెనడా వంటి సుదూర ప్రాంతాలకు వెళ్లే భారత విమానాలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లో ప్రయాణించాల్సి వచ్చింది. రాయిటర్స్ ప్రకారం, గతంలో 2019లో పాకిస్తాన్ గగనతల నిషేధం కారణంగా భారత విమానయాన సంస్థలకు 64 మిలియన్ డాలర్ల నష్టం వాటిల్లింది. ప్రస్తుత నిషేధం కొనసాగితే కేవలం ఎయిర్ ఇండియాకే 12 నెలల్లో 600 మిలియన్ డాలర్ల అదనపు భారం పడవచ్చని సంస్థ అంచనా వేసింది.
అందువల్ల చైనా గగనతల వినియోగానికి అనుమతి లభిస్తే భారత విమానయాన సంస్థలకు ప్రయాణ దూరం, ఇంధన వినియోగం, సిబ్బంది నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో కొంత ఉపశమనం కలిగే అవకాశం ఉంది. అయితే దీనిని కేవలం విమాన మార్గానికి సంబంధించిన సాంకేతిక ఒప్పందంగా చూడటం సరికాదు. ఇది భారత్–చైనా సంబంధాల్లో నమ్మకం ఎంతవరకు పునరుద్ధరించబడిందన్నదానికి కూడా ఒక సూచిక.
2020 గల్వాన్ ఘర్షణ తర్వాత ఇరు దేశాల సంబంధాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. వాణిజ్యం కొనసాగినప్పటికీ అధికారిక రాకపోకలు, వీసాలు, విమాన సంబంధాలు గణనీయంగా ప్రభావితమయ్యాయి.2024లో సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఉద్రిక్తత తగ్గించే దిశగా కుదిరిన అవగాహన తర్వాత క్రమంగా సంబంధాల పునరుద్ధరణ మొదలైంది.
విమాన సంబంధాల పునరుద్ధరణ కూడా అదే ప్రక్రియలో భాగం. ఇండిగో 2025 అక్టోబర్‌లో కోల్‌కతా–గ్వాంగ్‌జౌ మధ్య రోజువారీ సర్వీసును ప్రారంభించి, నవంబర్‌లో ఢిల్లీ–గ్వాంగ్‌జౌ మార్గాన్ని పునరుద్ధరించింది. ఎయిర్ ఇండియా 2026 ఫిబ్రవరి 1 నుంచి ఢిల్లీ–షాంఘై మధ్య వారానికి నాలుగు సర్వీసులు ప్రారంభించింది. దాదాపు ఆరు సంవత్సరాల విరామం తర్వాత ఈ సేవలు పునఃప్రారంభమయ్యాయి.
ఇక దౌత్యపరంగా కూడా మార్పులు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. న్యూయార్క్ లో ఇటీవల ఆసియా సొసైటీ కార్యక్రమంలో విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ మాట్లాడుతూ, 2025తో పోలిస్తే ఇప్పుడు భారత్–చైనా సంబంధాలు మెరుగ్గా ఉన్నాయని, 2024తో పోలిస్తే మరింత మెరుగ్గా ఉన్నాయని చెప్పారు. సరిహద్దు పరిస్థితి సాధారణ స్థితికి చేరుతున్న కొద్దీ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు కూడా సాధారణ స్థితికి రావడం సహజమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
అయితే, ఈ సానుకూల పరిణామాలను అతిగా అర్థం చేసుకోవడం కూడా సరికాదు. సరిహద్దు సమస్యలు పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు. వాణిజ్య అసమతుల్యత, పెట్టుబడులు, సున్నితమైన సాంకేతిక రంగాలు, వ్యూహాత్మక అనుమానాలు వంటి అంశాలు ఇంకా ఉన్నాయి. 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత్–చైనా వాణిజ్యం 132 బిలియన్ డాలర్లకు చేరినప్పటికీ, ఇందులో చైనా నుంచి భారత దిగుమతులే ప్రధాన భాగంగా ఉన్నాయి.
కాబట్టి జిన్‌జియాంగ్ గగనతలంపై చర్చలు సఫలమవడం ఒక విమాన మార్గం తెరుచుకోవడమే కాదు. పరస్పర విశ్వాసానికి మరో పరీక్ష కూడా. చైనా అనుమతి ఇస్తే అది ఇరు దేశాల మధ్య ఆచరణాత్మక సహకారం పెరుగుతున్న సంకేతంగా నిలుస్తుంది. కానీ శాశ్వత సంబంధాల కోసం సరిహద్దు శాంతి, వాణిజ్య సమతౌల్యం, ప్రజల రాకపోకలు, భద్రతా ఆందోళనలు వంటి అంశాలపై నిరంతర చర్చ అవసరం.
భౌగోళిక రాజకీయాల్లో శాశ్వత మిత్రులు, శాశ్వత శత్రువుల కంటే శాశ్వత ప్రయోజనాలే కీలకం. భారత్–చైనా సంబంధాల్లోనూ అదే వాస్తవికత పనిచేయాలి. విమానాలకు గగనతలం లభించడం తక్షణ ప్రయోజనం కావచ్చు. కానీ, రెండు దేశాల మధ్య విశ్వాసానికి స్థిరమైన గగనతలం నిర్మించడం అసలైన సవాల్.
