2026 ఏప్రిల్ 16న లోక్సభలో డీలిమిటేషన్ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడింది. అధికారిక పార్లమెంటరీ రికార్డు ప్రకారం అది పెండింగ్లో ఉంది. ఇంత ప్రాధాన్యమైన రాజ్యాంగ సవరణను తగిన చర్చ లేకుండా ఆమోదించడమూ తప్పే. రాజకీయ నినాదాలతో అడ్డుకోవడమూ అంతే తప్పు. రాష్ట్రాల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలను పరిష్కరించేందుకు అఖిలపక్ష సమావేశం, పార్లమెంటరీ కమిటీ, నిపుణుల సంప్రదింపులు అవసరం. ప్రజలకు కావాల్సింది కొత్త నియోజకవర్గాల సంఖ్య కాదు. తమ సమస్యలకు పరిష్కారం. ఒక నియోజకవర్గం పెరిగినా, తగ్గినా నిరుద్యోగ యువకుడికి ఉద్యోగం రావాలి. రైతుకు గిట్టుబాటు ధర దక్కాలి. పేద కుటుంబానికి నాణ్యమైన వైద్యం అందాలి. విద్యార్థికి న్యాయం జరగాలి. వినియోగదారుడిని సైబర్ మోసాల నుంచి రక్షించాలి. ఇవే ప్రజల అసలు డిమాండ్లు.
డా.మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
ప్రజల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా పరిపాలన సాగించడం ప్రభుత్వాల ప్రాథమిక బాధ్యత. ప్రజల సమస్యలను వినడం, వాటికి పరిష్కారాలు చూపడం, భవిష్యత్ తరాలకు ఉపయోగపడే విధానాలను రూపొందించడం పాలకుల కర్తవ్యం. కానీ దేశ రాజకీయాల్లో ఇప్పుడు ప్రజా సమస్యల కంటే అధికార, రాజకీయ ప్రయోజనాలే ప్రాధమ్యాలుగా మారాయి. పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాల తీరు మరింత ఆందోళన కలిగిస్తోంది. అధికార, ప్రతిపక్షాలు పరస్పర నిందారోపణలు, నినాదాలు, నిరసనలకే పరిమితమవుతున్నాయి.
ప్రస్తుతం దేశంలో 543 లోక్సభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా రాష్ట్రాలకు కేటాయించిన మొత్తం లోక్సభ స్థానాల సంఖ్యను 2026 తర్వాత జరిగే తొలి జనగణన వరకు మార్చకూడదని 84వ, 87వ రాజ్యాంగ సవరణలు నిర్దేశించాయి. అందువల్ల డీలిమిటేషన్ అనేది రాజ్యాంగపరమైన ప్రక్రియే తప్ప సాధారణ రాజకీయ నిర్ణయం కాదు. 2027 జనగణనకు కేంద్రం రూ.11,718.24 కోట్లను కేటాయించింది. దేశవ్యాప్తంగా 30 లక్షలకుపైగా సిబ్బంది ఈ ప్రక్రియలో పాల్గొంటున్నారు. అంటే జనాభా ప్రాతిపదికన భవిష్యత్ ప్రాతినిధ్యాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించే అంశం అత్యంత కీలకమైనది. జనాభా మార్పులకు అనుగుణంగా సమాన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం రాజ్యాంగ న్యాయం. అందుకే దాని అమలు విధానం అత్యంత జాగ్రత్తగా ఉండాలి. జనాభా నియంత్రణలో ముందున్న దక్షిణాది రాష్ట్రాలు తాము చేసిన కుటుంబ నియంత్రణకు శిక్ష పడకూడదని ఆందోళన చెందుతున్నాయి. మరోవైపు వేగంగా జనాభా పెరిగిన రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం పెరగాలన్న వాదనా ఉంది. కాబట్టి డీలిమిటేషన్ను పార్టీల లాభనష్టాల కోణంలో కాకుండా సమాఖ్య స్ఫూర్తి, సమాన ప్రాతినిధ్యం, రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలను సమన్వయం చేసే విధంగా చేపట్టాలి.
మహిళా రిజర్వేషన్ కూడా ఇదే సందర్భంలో చర్చకు వస్తోంది. రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా లోక్సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో మహిళలకు మూడో వంతు రిజర్వేషన్కు మార్గం సుగమమైంది. అయితే అది జనగణన, డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియలతో అనుసంధానమై ఉంది. ప్రభుత్వం 2027 జనగణనను డిజిటల్ పద్ధతిలో నిర్వహిస్తోంది. తొలిసారిగా స్వీయ గణనకు అవకాశం కల్పించింది. కాబట్టి మహిళలకు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం పెంచడం అనివార్యం. దాన్ని ఆలస్యం చేయకుండా, పారదర్శకంగా అమలు చేయడమే అసలు పరీక్ష.
ఇదిలా ఉండగా పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ప్రజా సమస్యలకు తగిన ప్రాధాన్యం దక్కకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. డిజిటల్ మోసాలు, నిరుద్యోగం, ధరల పెరుగుదల, రైతుల సమస్యలు, వైద్య సదుపాయాలు, విద్యార్థుల భవిష్యత్తు వంటి అంశాలపై విస్తృత చర్చ జరగాలి. 2024లో 15 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో దేశవ్యాప్తంగా సాధారణ స్థితి ప్రకారం నిరుద్యోగ రేటు 3.2 శాతంగా నమోదైంది. కానీ జాతీయ సగటు వెనుక దాగి ఉన్న యువత, మహిళలు, పట్టణ నిరుద్యోగిత సమస్యలను నిర్లక్ష్యం చేయలేం. ఆంధ్రప్రదేశ్లో 2025 పీఎల్ఎఫ్ఎస్ గణాంకాల ప్రకారం మొత్తం నిరుద్యోగ రేటు 4.2 శాతంగా ఉంది. తెలంగాణలో అది 5.0 శాతంగా నమోదైంది.
ఇలాంటి సమస్యలపై అధికార పార్టీ సమాధానం చెప్పాలి. ప్రతిపార్టీ పరిష్కార మార్గాలను సూచించాలి. అదే సమయంలో ప్రతిపక్షాల నిరసనలను కేవలం రాజకీయ అడ్డంకులుగా చూడడం కూడా పాలకుల బాధ్యతారాహిత్యమే. పార్లమెంట్ ప్రజల డబ్బుతో నడుస్తుంది. ప్రతి నిమిషం విలువైనది. ప్రశ్నోత్తరాలు, చర్చలు, బిల్లుల పరిశీలన, కమిటీల పని. ఇవి ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం.
డీలిమిటేషన్ విషయంలోనూ ఇదే సూత్రం వర్తించాలి.
2026 ఏప్రిల్ 16న లోక్సభలో డీలిమిటేషన్ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడింది. అధికారిక పార్లమెంటరీ రికార్డు ప్రకారం అది ప్రస్తుతం పెండింగ్లో ఉంది. ఇంత ప్రాధాన్యమైన రాజ్యాంగ అంశాన్ని తగిన చర్చ లేకుండా ఆమోదించడమూ తప్పే. రాజకీయ నినాదాలతో అడ్డుకోవడమూ అంతే తప్పు. రాష్ట్రాల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలను పరిష్కరించేందుకు అఖిలపక్ష సమావేశం, పార్లమెంటరీ కమిటీ, నిపుణుల సంప్రదింపులు అవసరం.
ప్రజలకు కావాల్సింది కొత్త నియోజకవర్గాల సంఖ్య కాదు. తమ సమస్యలకు పరిష్కారం. ఒక నియోజకవర్గం పెరిగినా, తగ్గినా నిరుద్యోగ యువకుడికి ఉద్యోగం రావాలి. రైతుకు గిట్టుబాటు ధర దక్కాలి. పేద కుటుంబానికి నాణ్యమైన వైద్యం అందాలి. విద్యార్థికి న్యాయం జరగాలి. వినియోగదారుడిని సైబర్ మోసాల నుంచి రక్షించాలి. ఇవే ప్రజల అసలు డిమాండ్లు.
అందుకే కేంద్ర ప్రభుత్వం డీలిమిటేషన్ వంటి రాజ్యాంగపరమైన సంస్కరణలను పారదర్శకంగా, అన్ని రాష్ట్రాలతో సంప్రదించి అమలుకు పూనుకోవాలి. ప్రతిపక్షాలు కూడా సభను స్తంభింపజేయడం కాకుండా ప్రత్యామ్నాయ విధానాలను ప్రజల ముందుంచాలి. ప్రజల మనసెరిగి పాలించిన ప్రభుత్వాలే చరిత్రలో నిలుస్తాయి. రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం పార్లమెంట్ను వేదికగా మార్చుకుంటే మాత్రం ప్రజల విశ్వాసం దెబ్బతింటుంది. డీలిమిటేషన్, మహిళా రిజర్వేషన్ ఏదైనా, చివరకు ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేసి సామాన్యుడి జీవితాన్ని మెరుగుపరచడానికే ఉపయోగపడాలి. అదే నిజమైన ప్రజాసేవ.
