నాణ్యమైన విద్య, సమర్థవంతమైన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, పరిశోధనకు ప్రోత్సాహం, పాఠశాలల్లో మౌలిక వసతులు, ప్రతి విద్యార్థికి సమాన అవకాశాలు కల్పించడమే రాధాకృష్ణన్‌కు నిజమైన నివాళి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా మారుతున్న నేటి ప్రపంచంలో కృత్రిమ మేధస్సు, డిజిటల్ విద్య ఎంత పెరిగినా, విద్యార్థిలో మానవీయ విలువలను మేల్కొలిపే ఉపాధ్యాయుడి అవసరం మాత్రం తగ్గదు. రాధాకృష్ణన్ ఆలోచనలు నేటికీ భారత విద్యా వ్యవస్థకు దిశానిర్దేశం చేస్తున్నాయి. ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం ఒక వేడుకగా మాత్రమే కాకుండా విద్య ఏ దిశగా సాగాలి? ఉపాధ్యాయుడి బాధ్యత ఏమిటి? సమాజం తన గురువుకు ఇవ్వాల్సిన గౌరవం ఎంత? అనే ప్రశ్నలను మన ముందుంచే ఆత్మపరిశీలన దినంగా మారాలి. అదే సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌కు అర్థవంతమైన నివాళి.!
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
దేశ భవిష్యత్తు తరగతి గదిలోనే నిర్మితమవుతుంది. కేవలం పుస్తక జ్ఞానాన్ని అందించడమే కాదు. విద్యార్థుల్లో స్వతంత్ర ఆలోచన, తార్కిక దృష్టి, నైతిక విలువలు, ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని పెంపొందించే వ్యక్తే నిజమైన ఉపాధ్యాయుడు. ఈ విశాలమైన దృక్పథానికి ప్రతీకగా నిలిచిన మహనీయుడు డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్. ఆయన జన్మదినమైన సెప్టెంబరు 5ను భారత్‌లో ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకోవడం వెనుక ఉన్న సందేశం ఇదే.
1888 సెప్టెంబరు 5న మద్రాసుకు ఈశాన్యంగా 64 కిలోమీటర్ల దూరంలోని తిరుత్తణిలో తెలుగుదంపతులు సర్వేపల్లి వీరాస్వామి, సీతమ్మలకు రాధాకృష్ణన్ జన్మించారు. కుటుంబ మూలాలు ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నెల్లూరు జిల్లా సర్వేపల్లి గ్రామంతో ముడిపడి ఉన్నాయి. బాల్యం తిరుత్తణి, తిరుపతి ప్రాంతాల్లో గడిచింది. తిరుత్తణి కె.వి. హైస్కూల్, తిరుపతిలోని హెర్మన్స్ బర్గ్ ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ మిషన్ పాఠశాల, వాలాజాపేట ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలల్లో ఆయన విద్యాభ్యాసం సాగింది.
చిన్ననాటి నుంచే అసాధారణ మేధాశక్తిని ప్రదర్శించిన రాధాకృష్ణన్ తత్వశాస్త్రాన్ని తన జీవిత ధ్యేయంగా ఎంచుకున్నారు. ఉపాధ్యాయుడిగా ప్రారంభమైన ఆయన ప్రస్థానం ప్రొఫెసర్, విశ్వవిద్యాలయ వైస్‌ఛాన్సలర్, రాయబారి, ఉపరాష్ట్రపతి, రాష్ట్రపతి స్థాయికి చేరింది. 1921 నుంచి 1932 వరకు కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో కింగ్ జార్జ్ వి చైర్ ఆఫ్ మెంటల్ అండ్ మోరల్ సైన్స్ లో సేవలందించారు. 1936 నుంచి 1952 వరకు ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో స్పాల్డింగ్ చైర్ ఆఫ్ ఈస్టర్న్ రిలిజియన్స్ అండ్ ఎథిక్స్ బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. భారతీయ తాత్విక సంప్రదాయాన్ని పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి పరిచయం చేయడంలో ఆయన రచనలు, బోధన కీలక పాత్ర పోషించాయి.
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి 1931–1936 మధ్య రెండవ వైస్‌ఛాన్సలర్‌గా, బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి 1939–1948 మధ్య నాల్గవ వైస్‌ఛాన్సలర్‌గా ఆయన సేవలందించారు. స్వతంత్ర భారతదేశ నిర్మాణంలో ఉన్నత విద్యకు బలమైన పునాది అవసరమని గుర్తించిన కేంద్ర ప్రభుత్వం 1948లో ఆయన అధ్యక్షతన విశ్వవిద్యాలయ విద్యా కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. 1948–49లో సమర్పించిన ఈ కమిషన్ నివేదిక విశ్వవిద్యాలయ విద్య నిర్మాణం, బోధనా ప్రమాణాలు, పరిశోధన, విద్యా నిర్వహణ వంటి అంశాలపై కీలక సిఫార్సులు చేసింది. భారత ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థ పరిణామంలో ఇది ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.
రాధాకృష్ణన్ విద్యను సమాచార సేకరణకు పరిమితం చేయలేదు. విద్యార్థిని ఆలోచించే వ్యక్తిగా, బాధ్యతాయుత పౌరుడిగా తీర్చిదిద్దడమే విద్య పరమావధి అని ఆయన భావించారు. మాజీ రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ కూడా ఉపాధ్యాయ దినోత్సవ ప్రసంగంలో రాధాకృష్ణన్ విద్యా దృక్పథాన్ని గుర్తుచేస్తూ, విద్య మానసిక పరిపక్వత, హేతుబద్ధమైన ఆలోచన, ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని పెంపొందించాలని పేర్కొన్నారు.
1952లో స్వతంత్ర భారతదేశ తొలి ఉపరాష్ట్రపతిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన రాధాకృష్ణన్, 1962 వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. అనంతరం 1962 నుంచి 1967 వరకు రెండవ రాష్ట్రపతిగా సేవలందించారు. చైనా, పాకిస్తాన్‌లతో యుద్ధాలు జరిగిన అత్యంత సంక్లిష్ట కాలంలో రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూ దేశ నాయకత్వానికి నైతిక మార్గదర్శకత్వం అందించారు. 1949–1952 మధ్య సోవియట్ యూనియన్‌లో భారత రాయబారిగానూ పనిచేశారు. ఆయన సేవలకు గుర్తింపుగా 1954లో భారత అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన భారతరత్న లభించింది.
1962లో రాష్ట్రపతిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన అనంతరం ఆయన జన్మదినాన్ని ప్రత్యేకంగా జరపాలని విద్యార్థులు, అభిమానులు కోరారు. తన పుట్టినరోజు వేడుకలకు బదులుగా ఆ రోజును ఉపాధ్యాయుల గౌరవార్థం నిర్వహించాలని ఆయన సూచించారు. అప్పటి నుంచి సెప్టెంబరు 5 భారత ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా మారింది. మరోవైపు ప్రపంచ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని యునెస్కో ఆధ్వర్యంలో ఏటా అక్టోబరు 5న నిర్వహిస్తున్నారు. ఇది 1994 నుంచి కొనసాగుతోంది.
భారత ప్రభుత్వం 1958లో జాతీయ ఉపాధ్యాయ అవార్డులను ప్రారంభించింది. ఉపాధ్యాయుల సేవలను గుర్తించి ప్రోత్సహించే ఈ సంప్రదాయం నేటికీ కొనసాగుతోంది. 2026 ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం సందర్భంగా సెప్టెంబరు 5న న్యూఢిల్లీలో 48 మంది విశిష్ట ఉపాధ్యాయులకు రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము జాతీయ ఉపాధ్యాయ అవార్డులు అందజేశారు. వీరు 27 రాష్ట్రాలు, 7 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, 6 కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయిల్లో మూడు దశల ఎంపిక ప్రక్రియ ద్వారా వీరిని ఎంపిక చేశారు.
అయితే, అవార్డులు ఇవ్వడం మాత్రమే ఉపాధ్యాయ వృత్తికి గౌరవం చేకూర్చదు. నాణ్యమైన విద్య, సమర్థవంతమైన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, పరిశోధనకు ప్రోత్సాహం, పాఠశాలల్లో మౌలిక వసతులు, ప్రతి విద్యార్థికి సమాన అవకాశాలు కల్పించడమే రాధాకృష్ణన్‌కు నిజమైన నివాళి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వేగంగా మారుతున్న నేటి ప్రపంచంలో కృత్రిమ మేధస్సు, డిజిటల్ విద్య ఎంత పెరిగినా, విద్యార్థిలో మానవీయ విలువలను మేల్కొలిపే ఉపాధ్యాయుడి అవసరం మాత్రం తగ్గదు.
1975 ఏప్రిల్ 17న రాధాకృష్ణన్ కన్నుమూశారు. అయితే, ఆయన ఆలోచనలు నేటికీ భారత విద్యా వ్యవస్థకు దిశానిర్దేశం చేస్తున్నాయి. ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం ఒక వేడుకగా మాత్రమే కాకుండా విద్య ఏ దిశగా సాగాలి? ఉపాధ్యాయుడి బాధ్యత ఏమిటి? సమాజం తన గురువుకు ఇవ్వాల్సిన గౌరవం ఎంత? అనే ప్రశ్నలను మన ముందుంచే ఆత్మపరిశీలన దినంగా మారాలి. అదే సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌కు అర్థవంతమైన నివాళి.
