సంక్రాంతి కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు. అది కాలగమనంలో జరిగే మహత్తర మార్పుకు సూచిక. చలికాలం ముగిసి, వెచ్చని రోజులకు స్వాగతం పలికే సంధికాలమే మకర సంక్రాంతి. ప్రకృతిలో మార్పు ఎంత సహజమో, మన జీవనశైలిలో మార్పు కూడా అంతే అవసరమని గుర్తుచేసే పండుగ ఇది. సూర్యుడు దక్షిణాయనం నుంచి ఉత్తరాయణానికి ప్రయాణం ప్రారంభించే ఘట్టం సంక్రాంతి. ఈ ఖగోళ పరిణామాన్నే మన ఋషులు పండుగగా మలిచి, దానిలో శాస్త్రీయతతో పాటు ఆధ్యాత్మికతను జోడించారు.
మకర సంక్రాంతి రోజున సూర్యుడు ధనుస్సు రాశి నుంచి మకర రాశిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. దీన్నే ఉత్తరాయణారంభంగా పరిగణిస్తారు. హిందూ సంప్రదాయంలో ఉత్తరాయణం దేవతలకు సంబంధించిన పుణ్యకాలంగా భావిస్తారు. అందుకే ఈ కాలంలో వివాహాలు, గృహప్రవేశాలు, నామకరణాలు, కొత్త వ్యాపారాలు వంటి శుభకార్యాలపై ఉన్న నిషేధం తొలగిపోతుంది. ఇది కేవలం మతపరమైన నమ్మకం మాత్రమే కాదు. వ్యవసాయం, వాతావరణం, మానవ జీవన చక్రానికి అనుకూలమైన కాలమనే వాస్తవికత కూడా ఇందులో దాగి ఉంది.
హిందూ పండుగలన్నీ ప్రకృతి ఆధారితమైనవే. సూర్య, చంద్రగతులు, ఋతువుల మార్పులు పండుగల రూపంలో మానవ జీవనంలోకి వచ్చాయి. సంక్రాంతి కూడా అలాంటి పండుగే. పంటలు కోసి గోదాముల్లో చేరే వేళ రైతు ఆనందాన్ని పంచుకునే సందర్భమే ఇది. అందుకే దీన్ని ‘పంటల పండుగ’గా వ్యవహరిస్తారు. అయితే దీనిలోని సందేశం పంటలకే పరిమితం కాదు. ఇది మన ఆలోచనల్లో, జీవన విధానంలో మార్పులకు పిలుపునిచ్చే పండుగ.
ఈ సంవత్సరం మకర సంక్రాంతి రోజున శ్రీమహావిష్ణువుకు అంకితం అయిన షట్తిల ఏకాదశి కూడా కలవడం విశేషం. ఈ అరుదైన యోగంలో చేసే పవిత్ర స్నానాలు, దానధర్మాలు, పూజలు సాధారణ రోజుల కంటే అనేక రెట్లు పుణ్యఫలితాన్ని ఇస్తాయని పండితుల అభిప్రాయం. ఈ ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత సంక్రాంతి ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచుతోంది.
తెలంగాణ, ముఖ్యంగా ఏపీలో సంక్రాంతి అంటే సంబరాల సమాహారం. రంగురంగుల ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసుల కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు, బసవన్నల నాట్యాలు, గ్రామీణ సంస్కృతికి ప్రతిబింబాలు. పసుపు, కుంకుమ, గాజులు, పండ్లు ఇరుగు పొరుగు వారికి పంచడం సామాజిక ఐక్యతకు నిదర్శనం. గాలిపటాలు ఎగరేసే పిల్లల ఆనందం, బంధువుల కలయిక సంక్రాంతిని ఒక సమగ్ర సామాజిక పండుగగా నిలబెడతాయి.
సంక్రాంతి ఆచారాల్లోని శాస్త్రీయతను గమనిస్తే మరింత ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. తెల్లవారుజామున లేచి స్నానం చేయడం, సూర్యారాధన చేయడం ఆరోగ్యపరంగా ఎంతో మేలు చేస్తుంది. చలికాలంలో శరీరంలో పేరుకుపోయిన శ్లేష్మాన్ని తగ్గించడంలో సూర్యస్నానం ఉపకరిస్తుంది. ఆవుపేడ కలిపిన నీటితో ఇంటిముందు చల్లడం, సున్నం, పసుపుతో ముగ్గులు వేయడం వంటివి శుభ్రతతో పాటు సూక్ష్మజీవులను నశింపజేసే సహజ పద్ధతులు. సంప్రదాయం పేరుతో మనకు అందిన ఈ ఆచారాలు నిజానికి ఆరోగ్య రక్షణకు ఉపయోగపడే విజ్ఞానం.
సంక్రాంతి నైవేద్యాల్లో కట్టుపొంగలి, చక్కెర పొంగలి ప్రధానమైనవి. పెసరపప్పు, మిరియాలు, జీలకర్ర, అల్లం వంటి పదార్థాలు జీర్ణక్రియను మెరుగుపరుస్తాయి. నెయ్యి శరీరానికి పుష్టిని, ఎముకలకు బలాన్ని ఇస్తుంది. అంటే పండుగ వంటకాలు కూడా ఋతువుకు అనుగుణంగా ఆరోగ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని రూపొందినవే.
భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ, ముక్కనుమ, ఈ నాలుగు రోజుల పండుగ శ్రేణి మన జీవనంలో శుచిత్వం, దానగుణం, ఆనందం, కృతజ్ఞతను నింపుతుంది. పాతదాన్ని విడిచిపెట్టి కొత్తదానికి స్వాగతం పలకడమే భోగి భావం. సూర్యుడికి కృతజ్ఞత తెలుపుకోవడమే సంక్రాంతి సారాంశం. పశుసంపద ప్రాధాన్యతను గుర్తుచేసేది కనుమ. బంధుత్వాల బలాన్ని చాటేది ముక్కనుమ.
సంక్రాంతి ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు. అది జీవన తత్వం. చీకటి నుంచి వెలుగువైపు, నిరుత్సాహం నుంచి ఉత్సాహం వైపు, అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానం వైపు సాగే ప్రయాణానికి ప్రతీక. కాలచక్రంతో పాటు మన ఆలోచనలను కూడా ఉత్తరాయణ దిశగా మలుచుకోవాలని సంక్రాంతి మనకు ఇచ్చే మౌన సందేశం.
