1) లడఖ్‌లోని అన్ని జిల్లాల్లో అటానమస్ కౌన్సిళ్లు:
లడఖ్‌లోని మొత్తం 7 జిల్లాలలో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన హిల్ డెవలప్‌మెంట్ కౌన్సిళ్లను (AHDCs) ఏర్పాటు చేయాలని మరియు ఆర్టికల్ 371 కింద రాజ్యాంగ రక్షణలు కల్పించాలని కేంద్ర హోం శాఖ నిర్ణయించింది.
ట్రయల్ ఇన్ అబ్సెంటియా (Trial in Absentia) నిబంధన:
భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) 2023 లోని సెక్షన్ 356 ప్రకారం, పరారీలో ఉన్న ఉగ్రవాదులు లేదా నిందితులు కోర్టుకు హాజరుకాకపోయినా వారిపై విచారణ జరిపి తీర్పు ఇచ్చే ప్రక్రియ వార్తల్లో నిలిచింది. (ఉదా: పాకిస్తాన్‌కు చెందిన హఫీజ్ సయీద్‌పై దీనిని ప్రయోగించే అవకాశం ఉంది).
2) తమిళనాడులోని కుంభకోణం సమీపంలో ఉన్న చారిత్రాత్మక తుక్కాచి కామాక్షి సమేత విక్రమచోళీశ్వర ఆలయం (Thukkachi Temple) యునెస్కో (UNESCO) వారసత్వ గుర్తింపు దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.
చారిత్రాత్మక నేపథ్యం: ఈ ఆలయాన్ని 12వ శతాబ్దంలో ప్రసిద్ధ చోళ రాజు మొదటి విక్రమ చోళుడు (Vikrama Chola) నిర్మించారు.
అందుకే ఇక్కడి శివుడిని విక్రమచోళీశ్వర స్వామి అని పిలుస్తారు.
దక్షిణ తంజావూరుగా గుర్తింపు: నిర్మాణ శైలి, శిల్పకళా వైభవం పరంగా ఈ ఆలయాన్ని ప్రసిద్ధ తంజావూరు బృహదీశ్వరాలయంతో పోలుస్తూ ‘దక్షిణ తంజావూరు’ (Southern Thanjavur) అని పిలుస్తారు.
ఆర్కిటెక్చర్ ప్రత్యేకత: చోళుల కాలం నాటి విశిష్ట ద్రవిడ నిర్మాణ శైలికి ఇది అద్దం పడుతుంది.
ఇక్కడి అద్భుతమైన శిల్పాలు, ప్రత్యేకమైన గోపురాలు మరియు రాతి శాసనాలు చోళుల నాటి వైభవానికి సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి.
యునెస్కో మరియు పునరుద్ధరణ: దశాబ్దాలుగా నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఈ పురాతన ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి (Restoration) భారత ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖ (ASI) తో పాటు అంతర్జాతీయ వారసత్వ సంస్థలు ప్రత్యేక ప్రణాళికను సిద్ధం చేశాయి. అంతర్జాతీయ వారసత్వ పరిరక్షణ నిబంధనలకు (UNESCO Guidelines) అనుగుణంగా దీనిని పునర్నిర్మించడం వల్ల దీనికి ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభించే అవకాశాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి.
3) రవిదాసియా (Ravidassia) కమ్యూనిటీ ప్రత్యేక మతపరమైన గుర్తింపు డిమాండ్:
నేపథ్యం: రవిదాసియా అనేది 14వ శతాబ్దపు ఆధ్యాత్మిక సంస్కర్త, కవి అయిన సంత శిరోమణి గురు రవిదాస్ బోధనలను అనుసరించే ఒక మతపరమైన సమూహం.
వీరు ప్రధానంగా పంజాబ్ మరియు హర్యానా ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.
ప్రత్యేక మతం డిమాండ్: వీరు చాలా కాలంగా సిక్కు మతం లేదా హిందూ మతంలో భాగంగా కాకుండా, తమను ‘రవిదాసియా’ అనే ప్రత్యేక స్వతంత్ర మతంగా గుర్తించాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు.
డేరా సచ్ ఖండ్ బల్లాన్ పాత్ర: జలంధర్‌లోని ‘డేరా సచ్ ఖండ్ బల్లాన్’ ఈ ఉద్యమానికి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. 2009లో వియన్నాలో తమ గురువులపై జరిగిన దాడి తర్వాత, ఈ డేరా 2010లో వారణాసిలో ‘రవిదాసియా ధర్మాన్ని’ ప్రత్యేక మతంగా ప్రకటించి, తమకంటూ ‘హరి నిషాన్’ అనే ప్రత్యేక చిహ్నాన్ని, ‘అమృత్‌బాణి గురు రవిదాస్ జీ’ అనే ప్రత్యేక పవిత్ర గ్రంథాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంది.
ప్రస్తుత వివాదం / డిమాండ్: జనాభా లెక్కలు (Census) మరియు ప్రభుత్వ అధికారిక పత్రాలలో తమ మతాన్ని నమోదు చేయడానికి ప్రత్యేకంగా ఒక ‘మతపరమైన కోడ్’ (Religious Code) కేటాయించాలని వీరు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి విజ్ఞప్తి చేస్తున్నారు.
4) కోడెక్స్ అలిమెంటారియస్ కమిషన్ (CAC) అంటే ఏమిటి?: దీనిని 1963లో ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన FAO (ఆహార మరియు వ్యవసాయ సంస్థ) మరియు WHO (ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ) సంయుక్తంగా స్థాపించాయి.
దీని ప్రధాన కార్యాలయం ఇటలీలోని రోమ్‌లో ఉంది.
భారతదేశ నోడల్ ఏజెన్సీ: భారతదేశంలో కోడెక్స్ ప్రమాణాల అమలు మరియు ప్రతిపాదనలను పర్యవేక్షించే అధికారిక సంస్థ FSSAI (Food Safety and Standards Authority of India).
ఇది కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
జెనీవాలో జరిగిన ఈ అంతర్జాతీయ సదస్సులో భారతదేశం సాధించిన చారిత్రాత్మక ఘనతకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ముఖ్యాంశాలు:
భారతీయ ప్రతిపాదనలకు ఆమోదం: భారతదేశం తరఫున కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (FSSAI ద్వారా) ప్రతిపాదించిన 7 రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు నాణ్యమైన ఆహార ఉత్పత్తుల అంతర్జాతీయ నాణ్యతా ప్రమాణాలను (Global Standards) కమిషన్ అధికారికంగా ఆమోదించింది.
ఆ 7 ఉత్పత్తులు ఇవే:
ఎండిన ధనియాల గింజలు (Dried Coriander Seeds)
కరివేపాకు (Curry Leaves)
నల్ల జీలకర్ర (Black Cumin)
సోంపు గింజలు (Fennel Seeds)
ఆవాలు (Mustard Seeds)
మెంతి గింజలు (Fenugreek Seeds)
ఎండు మిరపకాయలు (Dried Chilli / Paprika – కొన్ని ప్రత్యేక రకాలు.
5) 1. పారట్ బోర్నావైరస్-4 (PaBV-4) తొలి గుర్తింపు:
నేపథ్యం: భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా పక్షుల మరణాలకు కారణమయ్యే ప్రమాదకరమైన ‘పారట్ బోర్నావైరస్-4’ (Parrot Bornavirus-4) వైరస్‌ను వైల్డ్‌లైఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (WII) శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.
వ్యాప్తి మార్గం: అంతర్జాతీయ పక్షుల అక్రమ రవాణా మరియు వాణిజ్య మార్గాల (Illegal Exotic Bird Trade) ద్వారా ఈ వైరస్ భారతదేశంలోకి ప్రవేశించినట్లు పరిశోధనల్లో తేలింది.
వ్యాధి లక్షణాలు: ఇది పక్షుల కేంద్ర నరాల వ్యవస్థపై (Central Nervous System) దాడి చేస్తుంది. దీనివల్ల పక్షులలో ‘ప్రొవెంట్రిక్యులర్ డైలేషన్ డిసీజ్’ (PDD) వస్తుంది. దీనివల్ల పక్షులు ఆహారాన్ని అరిగించుకోలేక, పక్షవాతానికి గురై మరణిస్తాయి. చిలుకలు, ఇతర అన్యదేశ పక్షులలో (Exotic Birds) ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
భారతదేశ జైవ వైవిధ్యానికి మరియు స్వదేశీ పక్షి జాతులకు (Indigenous Birds) ఈ వైరస్ పెద్ద ముప్పుగా పరిణమించే అవకాశం ఉంది. జూనోటిక్ వ్యాధులు (Zoonotic Diseases) మరియు వన్యప్రాణుల ఆరోగ్య పరిరక్షణ విభాగం కింద ఇది చాలా కీలకమైన అంశం.
2. పారాక్వాట్ (Paraquat) హెర్బిసైడ్‌పై నిషేధం:
నిర్ణయం: కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ అత్యంత విషపూరితమైన ‘పారాక్వాట్ డీక్లోరైడ్’ (Paraquat Dichloride) అనే కలుపు నివారణ మందు (Herbicide) ఉత్పత్తి, అమ్మకం మరియు వాడకంపై దేశవ్యాప్తంగా పూర్తి నిషేధం విధించింది.
నిషేధానికి కారణాలు:
రైతుల ప్రాణ రక్షణ: దీనికి ఎటువంటి విరుగుడు (Antidote) లేదు. పొరపాటున లేదా ఉద్దేశపూర్వకంగా (ఆత్మహత్యల కొరకు) దీనిని సేవించినప్పుడు అంతర్గత అవయవాలు విఫలమై మరణాలు సంభవిస్తున్నాయి.
పర్యావరణ ముప్పు: ఇది భూమిలో ఎక్కువ కాలం ఉండిపోవడం వల్ల నేల నాణ్యత దెబ్బతినడమే కాకుండా, భూగర్భ జలాలు కూడా కలుషితమవుతున్నాయి.
చట్టపరమైన నిబంధన: ఈ నిషేధం ‘కీటకనాశన చట్టం, 1968’ (Insecticides Act, 1968) కింద అమలు చేయబడింది. కేరళ వంటి కొన్ని రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే దీనిపై గతంలో నిషేధం విధించగా, ఇప్పుడు కేంద్రం దేశవ్యాప్త నిర్ణయం తీసుకుంది.
3. ఇండెక్స్ ఆఫ్ సర్వీసెస్ ప్రొడక్షన్ (ISP) ప్రారంభం:
ఆవిష్కరణ: కేంద్ర గణాంక మరియు కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) భారతదేశ సేవా రంగాన్ని ప్రతి నెలా అంచనా వేయడానికి మొట్టమొదటిసారిగా ‘ఇండెక్స్ ఆఫ్ సర్వీసెస్ ప్రొడక్షన్’ (ISP) సూచీని అధికారికంగా ప్రారంభించింది.
ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది?: పారిశ్రామిక రంగాన్ని కొలవడానికి ‘ఇండెక్స్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ప్రొడక్షన్’ (IIP) ఉన్నట్లే, సేవా రంగానికి ఈ ISP పనిచేస్తుంది. దీని రూపకల్పనలో ప్రధానంగా జిఎస్‌టి (GST) డేటా, టెలికాం సబ్‌స్క్రైబర్లు, ఏవియేషన్ మరియు బ్యాంకింగ్ లావాదేవీల గణాంకాలను బేస్ చేసుకుంటారు.
ఆర్థిక ప్రాధాన్యత: భారతదేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) లో సేవా రంగం (Services Sector) వాటా 50% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇప్పటివరకు ఈ రంగాన్ని నెలవారీగా ఖచ్చితంగా అంచనా వేసే పటిష్టమైన సూచీ లేదు. ఈ లోటును ISP భర్తీ చేస్తుంది. ఇది ఆర్‌బీఐ (RBI) ద్రవ్యోల్బణ మరియు వడ్డీ రేట్ల విధానాల రూపకల్పనకు ‘ఆర్థిక బేరోమీటర్’ లా సహాయపడుతుంది.
6) 12వ బ్రిక్స్ (BRICS) కార్మిక, ఉపాధి మంత్రుల సమావేశం
ముఖ్యాంశం: భారతదేశ ఆధ్యక్షతన తెలంగాణలోని హైదరాబాద్‌లో 12వ బ్రిక్స్ కార్మిక మంత్రుల సదస్సు విజయవంతంగా ముగిసింది.
ఈ సమావేశంలో సాంకేతిక సహకారం కోసం భారత్ ప్రతిపాదించిన ‘BRICS CONNECT’ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను ఆమోదించారు.
7) బీహార్ హెలి-టూరిజం స్కీమ్ 2026 ప్రారంభం
ముఖ్యాంశం: బీహార్ ప్రభుత్వం పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సబ్సిడీ ఆధారిత హెలి-టూరిజం సేవలను అధికారికంగా జూలై 18 నుండి అమల్లోకి తెచ్చింది.
8) రూ. 1,500 కోట్లతో బయోమెడికల్ రీసెర్చ్ కెరీర్ ప్రోగ్రామ్
భారత ప్రభుత్వ బయోటెక్నాలజీ విభాగం (DBT) మరియు అంతర్జాతీయ వెల్‌కమ్ ట్రస్ట్ సంయుక్తంగా వైద్య రంగంలో నూతన శోధనల కోసం ₹1,500 కోట్ల భారీ నిధిని జూలై 18, 2026 న అధికారికంగా ప్రారంభించాయి
రాష్ట్రపతి ముర్ము ద్వారా ‘సౌశ్రుతం 2026’ ప్రారంభం:న్యూఢిల్లీలోని ఆల్ ఇండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆయుర్వేద (AIIA) లో ఆయుర్వేద శస్త్రచికిత్సపై ఏర్పాటు చేసిన అంతర్జాతీయ సదస్సును మరియు మొదటి ఏఐ (AI) ఆధారిత 3 టెస్లా ఎమ్ఆర్ఐ సౌకర్యాన్ని భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము జూలై 18, 2026 న ప్రారంభించారు
‘లౌడంకియా’ వైన్ స్నేక్ (Laudankia Vine Snake) పరిరక్షణ చర్చ:
ఒడిశా తీరప్రాంతాలు మరియు తూర్పు కనుమల అడవులకే పరిమితమైన అరుదైన ‘అహేతుల్లా లౌడంకియా’ పచ్చపాము జాతి ఆవాసాల రక్షణపై జూలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ZSI) శాస్త్రవేత్తల నివేదిక జూలై 18, 2026 నాటి పర్యావరణ పరిశోధనల్లో ప్రధానంగా చర్చకు వచ్చింది.
9) మధ్యప్రదేశ్ మరియు మహారాష్ట్ర సరిహద్దుల్లోని సాత్పురా, మెల్ఘాట్ అటవీ ప్రాంతాలలో నివసించే కోర్కు (Korku) గిరిజన తెగ ప్రకృతితో మమేకమై జీవించే జీవనశైలికి ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఇటీవలి జాతీయ పర్యావరణ నివేదికలు మరియు కరెంట్ అఫైర్స్‌లో ఈ తెగ అనుసరిస్తున్న సాంప్రదాయ పర్యావరణ అనుకూల పద్ధతులు ప్రశంసించబడ్డాయి.
హరి మరియు జిటోరి పండుగలు: కోర్కు తెగ వారు తమ సాంప్రదాయ పండుగలైన ‘హరి’ మరియు ‘జిటోరి’ సందర్భాలలో పెద్ద ఎత్తున మొక్కలు నాటడాన్ని ఒక మతపరమైన ఆచారంగా పాటిస్తారు.
10) వైట్ రాబిట్ టెక్నాలజీ ఆధారిత ఐఎస్టీ (IST) నెట్‌వర్క్:
ముఖ్యాంశం: బెంగళూరులోని ప్రాంతీయ ప్రయోగశాలలో (RRSL) వైట్ రాబిట్ టెక్నాలజీ ఆధారిత ఇండియన్ స్టాండర్డ్ టైమ్ (IST) పంపిణీ ప్రదర్శన నెట్‌వర్క్‌ను కేంద్ర మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషి ప్రారంభించారు.
ఉపయోగం: టెలికాం, పవర్ గ్రిడ్స్ మరియు బ్యాంకింగ్ రంగాలలో సబ్-నానోసెకండ్ కచ్చితత్వంతో సమయాన్ని సమకాలీకరించడానికి (Secure Time Sync) ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
వైట్ రాబిట్ టెక్నాలజీ (White Rabbit Technology) అనేది కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్‌లలోని వేర్వేరు పరికరాల (Devices) మధ్య సమయాన్ని సబ్-నానోసెకండ్ (Sub-nanosecond – సెకనులో వంద కోట్ల వంతు కంటే తక్కువ) కచ్చితత్వంతో సమకాలీకరించడానికి (Time Synchronization) ఉపయోగించే ఒక అత్యంత అధునాతన సాంకేతికత.
సాధారణంగా మనం వాడే జీపీఎస్ (GPS) లేదా ఎన్‌టీపీ (NTP) వంటి సిస్టమ్స్ మిల్లీసెకన్లు లేదా మైక్రోసెకన్ల కచ్చితత్వాన్ని ఇస్తాయి.
కానీ, వైట్ రాబిట్ టెక్నాలజీ అంతకంటే లక్షల రెట్లు ఎక్కువ కచ్చితత్వంతో సమయాన్ని నిరుపయోగం కాకుండా ఒకేలా ఉంచుతుంది.
దీనిని ఎవరు అభివృద్ధి చేశారు?
దీనిని ఐరోపాకు చెందిన ప్రసిద్ధ అణు పరిశోధనా సంస్థ సెర్న్ (CERN), ప్రపంచంలోని ఇతర పరిశోధనా ల్యాబ్‌లతో కలిసి అభివృద్ధి చేసింది. ‘లార్జ్ హాడ్రాన్ కొలైడర్’ (Large Hadron Collider) వంటి భారీ కణ త్వరణకాల్లో (Particle Accelerators) డేటాను అత్యంత కచ్చితత్వంతో రికార్డ్ చేయడం కోసం దీనిని మొదట రూపొందించారు.
ఇది పూర్తిగా ఓపెన్ సోర్స్ (Open Source) సాంకేతికత.
