వాతావరణ మార్పులు భవిష్యత్తులో మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశముందని ప్రపంచ వ్యాప్తంగా శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, అనిశ్చిత వర్షపాతం, తీవ్రమైన వాతావరణ ఘటనలు వ్యవసాయ రంగానికే కాదు, మానవ మనుగడకే కొత్త సవాళ్లను విసురుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో నీటి సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ, వర్షపు నీటి సేకరణ, సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతుల విస్తరణ, పంటల వైవిధ్యీకరణ వంటి చర్యలు అత్యవసరంగా మారాయి.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
దేశవ్యాప్తంగా వర్షాల కోసం రైతులు, ప్రజలు ఆకాశం వైపు ఎదురుచూస్తున్నారు. ఈ వర్షాకాల పంటల సాగు ప్రశ్నార్థకంలో పడింది. రైతులు తీవ్ర ఆందోళనలో ఉన్నారు. ఎల్‌నినో ప్రభావం ఏ మేరకు ఉంటుందన్నది అర్థం కాని అయోమయం నెలకొంది. సాధారణంగా జూన్ మొదటి వారంలోనే చురుకుగా ఉండాల్సిన నైరుతి రుతుపవనాలు ఆశించిన స్థాయిలో కురవకపోవడం వ్యవసాయ రంగంలో ఆందోళనకు కారణమవుతోంది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక వంటి వ్యవసాయాధారిత రాష్ట్రాల్లో రైతులు ఖరీఫ్ సాగు ప్రణాళికలను పునఃసమీక్షించుకోవాల్సిన పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.
ఎల్‌నినో అనేది పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని మధ్య, తూర్పు ప్రాంతాల్లో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే పెరగడం వల్ల ఏర్పడే వాతావరణ దృగ్విషయం. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. భారతదేశంలో అనేక సందర్భాల్లో ఎల్‌నినో ప్రభావం నైరుతి రుతుపవనాలను బలహీనపరిచిన చరిత్ర ఉంది. గత శతాబ్దంలో నమోదైన ప్రధాన కరువులలో చాలా వరకు ఎల్‌నినో ప్రభావంతో ముడిపడి ఉన్నాయని వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు.
వ్యవసాయంలో వర్షాకాల సీజన్‌కు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది. దేశ వార్షిక వర్షపాతంలో దాదాపు 75 శాతం జూన్ నుంచి సెప్టెంబర్ మధ్య కురుస్తుంది. దేశంలోని సాగుభూమిలో 52 శాతం ప్రాంతం ఇప్పటికీ వర్షాధార వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి ఉంది. అలాంటి పరిస్థితుల్లో రుతుపవనాల ఆలస్యం లేదా లోటు వర్షపాతం వ్యవసాయ ఉత్పత్తిపై తీవ్రంగా ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతుంది. వరి, పత్తి, మక్కజొన్న, సోయాబీన్, పప్పుధాన్యాల సాగు షెడ్యూళ్లు వర్షాలపై ఆధారపడి ఉండటంతో రైతులు ఆందోళన చెందడం సహజమే.
తెలంగాణలో ప్రతి సంవత్సరం మృగశిర కార్తెతో రైతులు వ్యవసాయ పనులను ప్రారంభిస్తారు. దుక్కులు దున్ని, విత్తనాలు సిద్ధం చేసుకుని, నారుమళ్లు వేసి వర్షాల కోసం ఎదురుచూస్తారు. అయితే ఈసారి అనేక ప్రాంతాల్లో సాధారణ స్థాయి వర్షపాతం నమోదు కాకపోవడంతో సాగు పనులు మందగించినట్లు వ్యవసాయ శాఖ నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. వర్షాలు ఆలస్యం కావడం వల్ల విత్తనాల వినియోగం, ఎరువుల ప్రణాళిక, వ్యవసాయ పెట్టుబడులు, కార్మిక అవసరాలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.
వర్షాభావం ప్రభావం కేవలం వ్యవసాయ రంగానికే పరిమితం కాదు. తాగునీటి సరఫరా, భూగర్భ జలాల నిల్వలు, చెరువులు, రిజర్వాయర్ల నిర్వహణపై కూడా దీని ప్రభావం కనిపిస్తుంది. దేశంలో భూగర్భ జలాల వినియోగంలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉంది. కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ అంచనాల ప్రకారం వ్యవసాయ రంగం దేశంలో వినియోగించే మొత్తం నీటిలో 80 శాతం వాటాను ఉపయోగిస్తోంది. అందువల్ల వర్షపాతం తగ్గినప్పుడు భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడి మరింత పెరుగుతుంది.
కృష్ణా, గోదావరి వంటి ప్రధాన నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో కూడా నీటి లభ్యత అనుమానాస్పదంగా మారింది. ఈ నదులు పూర్తిగా వట్టిపోతున్నాయనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది. అయినప్పటికీ, ఎగువ ప్రాంతాల్లో తగిన వర్షాలు లేకపోతే దిగువ ప్రాంతాలకు చేరే ప్రవాహం తగ్గే అవకాశం ఉంది. దీని ప్రభావం సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, తాగునీటి అవసరాలు, విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై పడవచ్చు. అందువల్ల రిజర్వాయర్ల నిర్వహణ, నీటి పంపిణీ వ్యవస్థల సామర్థ్యంపై ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో పంటల ఎంపిక కీలకంగా మారుతోంది. పరిమిత నీటి వనరులను దృష్టిలో ఉంచుకుని వరికి ప్రత్యామ్నాయంగా పొద్దుతిరుగుడు, జొన్న, సజ్జలు, పప్పుధాన్యాలు, మక్కజొన్న వంటి పంటలను పరిశీలించాలని వ్యవసాయ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. అయితే రైతుల ఆందోళన కూడా సమంజసమే. ఎందుకంటే వరికి ఉన్న మార్కెట్ భరోసా, కొనుగోలు వ్యవస్థ, కనీస మద్దతు ధర అమలు ఇతర పంటల్లో అంతగా కనిపించకపోవడం వాస్తవం. ప్రత్యామ్నాయ పంటల సాగును ప్రోత్సహించాలంటే మార్కెట్ హామీ, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు, ధరల స్థిరీకరణ చర్యలు కూడా సమాంతరంగా ఉండాలి.
వాతావరణ మార్పులు భవిష్యత్తులో మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశముందని ప్రపంచ వ్యాప్తంగా శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, అనిశ్చిత వర్షపాతం, తీవ్రమైన వాతావరణ ఘటనలు వ్యవసాయ రంగానికే కాదు, మానవ మనుగడకే కొత్త సవాళ్లను విసురుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో నీటి సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ, వర్షపు నీటి సేకరణ, సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతుల విస్తరణ, పంటల వైవిధ్యీకరణ వంటి చర్యలు అత్యవసరంగా మారాయి.
ప్రస్తుత పరిస్థితిని కేవలం సంక్షోభంగా కాకుండా ఒక హెచ్చరికగా చూడాలి. ప్రకృతిని నియంత్రించడం మన చేతుల్లో లేకపోయినా, దాని ప్రభావాన్ని తగ్గించే ప్రణాళికలు మాత్రం రూపొందించుకోవచ్చు. ప్రభుత్వం, వాతావరణ శాఖ, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు, రైతు సంఘాలు, స్థానిక సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తే వర్షాభావ సవాళ్లను సమర్థంగా ఎదుర్కోవచ్చు. రైతులకు సమయానుకూల సమాచారం, శాస్త్రీయ మార్గదర్శకాలు, నీటి వనరుల సమర్థ వినియోగం అందించడం ద్వారా నష్టాలను గణనీయంగా తగ్గించే అవకాశం ఉంది.
అందుకే ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ఆందోళన కంటే అప్రమత్తత, విమర్శల కంటే కార్యాచరణ, నిరాశ కంటే ముందుచూపు అవసరం. ఎల్‌నినో ప్రభావం ఎంత ఉన్నప్పటికీ సమర్థవంతమైన ప్రణాళిక, శాస్త్రీయ వ్యవసాయం, బాధ్యతాయుతమైన జల నిర్వహణతోనే భవిష్యత్ సవాళ్లను అధిగమించగలుగుతాం.
