ఒకప్పుడు పేదరికం భారత్‌ను వెంటాడింది.. ఇప్పుడు అదే పేదరికంపై దేశం గణనీయమైన విజయం సాధిస్తోంది! 12 ఏళ్లలో 49.6 కోట్ల మందికి ఊరట. ఇది అభివృద్ధికి సంకేతమేనా? అసమానతల అంతానికి ఇంకా ఎంత దూరం ప్రయాణించాలి?
మార్గం – అడుగు, ఎడిటోరియల్
పేదరికం అనేది కేవలం ఆదాయం తక్కువగా ఉండటమే కాదు.. ఆకలి, అనారోగ్యం, నిరుద్యోగం, నిరక్షరాస్యత, కనీస సౌకర్యాల లేమి వంటి అనేక సమస్యల సమాహారం. అలాంటి పేదరికాన్ని తగ్గించడంలో భారత్ గణనీయమైన పురోగతి సాధించిందని ప్రపంచ బ్యాంకు తాజా నివేదిక వెల్లడించడం ఆశాజనక పరిణామం. 2011 నుంచి 2023 మధ్య దేశంలో పేదరికం గణనీయంగా తగ్గిందని, సుమారు 49.6 కోట్ల మంది పేదరికం నుంచి బయటపడినట్లు ‘ఇండియా పావర్టీ అండ్ ఈక్విటీ బ్రీఫ్‌–అక్టోబర్ 2026’ నివేదిక పేర్కొంది. రోజుకు 4.20 డాలర్ల ఆదాయ పరిమితి ప్రకారం పేదరికం 57.7 శాతం నుంచి 16.1 శాతానికి పడిపోగా, రోజుకు 3 డాలర్ల లోపు ఆదాయంతో జీవించే తీవ్ర పేదరికం 27.1 శాతం నుంచి 2.6 శాతానికి తగ్గింది. కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం ఆధారంగా రూపొందించిన ఈ గణాంకాలు దేశ ఆర్థిక, సామాజిక రంగాల్లో చోటుచేసుకున్న మార్పులకు అద్దం పడుతున్నాయి.
ఈ పురోగతికి అనేక కారణాలు దోహదపడ్డాయి. ప్రజల వినియోగ వ్యయం పెరగడం, ఉపాధి అవకాశాలు విస్తరించడం, ముఖ్యంగా మహిళల ఉద్యోగ భాగస్వామ్యం పెరగడం, ఆహార సబ్సిడీలు, సామాజిక సంక్షేమ పథకాల ద్వారా పేద కుటుంబాలకు మద్దతు లభించడం వంటి అంశాలను ప్రపంచ బ్యాంకు ప్రధానంగా గుర్తించింది. ఉచిత రేషన్, వంటగ్యాస్, విద్యుత్, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, ఆరోగ్య భద్రత వంటి మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ కూడా పేద కుటుంబాల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల విధానాలు, సంక్షేమ కార్యక్రమాలు, ఆర్థిక వృద్ధి, ప్రజల శ్రమ, ప్రైవేటు రంగంలో ఉపాధి విస్తరణ.. ఇలా సమిష్టి కృషి ఈ ఫలితాలకు బాటలు వేసింది. ఈ విజయాన్ని ఏ ఒక్క ప్రభుత్వం ఖాతాలో వేయడం కంటే, దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి ప్రయాణంలో భాగంగా చూడటం సమంజసం.
అయితే పేదరికం తగ్గిందంటే సమస్యలన్నీ సమసిపోయాయని భావించకూడదు. ఆదాయ అసమానతలు ఇంకా ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. 2023లో అత్యధికంగా సంపాదించే పది శాతం కార్మికుల మధ్యస్థ ఆదాయం, అత్యల్పంగా సంపాదించే పది శాతం కార్మికుల ఆదాయంతో పోలిస్తే దాదాపు 13 రెట్లు ఎక్కువగా ఉందని నివేదిక స్పష్టం చేసింది. అంటే పేదరికం తగ్గుతున్నప్పటికీ సంపద, ఆదాయ పంపిణీలో సమానత్వం ఇంకా సాధించాల్సి ఉంది. మరోవైపు దేశంలోని పేదల్లో సుమారు 57 శాతం మంది ఉత్తరప్రదేశ్‌ నుంచి పశ్చిమ బెంగాల్‌ వరకు ఉన్న రాష్ట్రాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉండటం ప్రాంతీయ అసమానతల తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరికం వేగంగా తగ్గడం సానుకూల పరిణామమే అయినప్పటికీ, అక్కడ స్థిరమైన ఉపాధి అవకాశాల కొరత, వ్యవసాయంపై అధిక ఆధారపడటం, తక్కువ ఉత్పాదకత వంటి సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. మహిళలకు ఉపాధి పెరగడం స్వాగతించదగినదే. అయితే యువత నిరుద్యోగం, ముఖ్యంగా గ్రామీణ యువతుల ఉద్యోగ సమస్యలను విస్మరించలేం. ఉపాధి అంటే కేవలం పని కల్పించడం కాదు.. గౌరవప్రదమైన వేతనం, ఉద్యోగ భద్రత, సామాజిక రక్షణ కల్పించడం కూడా ప్రభుత్వాల బాధ్యత.
ప్రపంచ బ్యాంకు అంచనాల ప్రకారం 2028 నాటికి 4.20 డాలర్ల ఆదాయ ప్రమాణం వద్ద పేదరికం 12.1 శాతానికి తగ్గే అవకాశం ఉంది. అయితే ఇది ప్రస్తుత పరిస్థితుల ఆధారంగా రూపొందించిన అంచనా మాత్రమే. ఆర్థిక పరిస్థితులు, ఉపాధి అవకాశాల్లో మార్పులను బట్టి ఈ అంచనాలు మారవచ్చు. అందుకే సాధించిన విజయాలతో సంతృప్తి చెందకుండా, పేదరిక నిర్మూలనను నిరంతర లక్ష్యంగా కొనసాగించాలి.
పేదరికాన్ని తగ్గించడం మొదటి విజయం.. ప్రతి కుటుంబానికి ఆర్థిక భద్రత కల్పించడం అసలైన లక్ష్యం. సంక్షేమంతో పాటు నాణ్యమైన విద్య, మెరుగైన వైద్యం, నైపుణ్యాభివృద్ధి, స్థిరమైన ఉపాధి, సమాన అవకాశాలకు పెద్దపీట వేయాలి. గణాంకాల్లో కనిపించే అభివృద్ధి ప్రతి పేద కుటుంబం జీవితంలోనూ కనిపించినప్పుడే వికసిత భారత్ లక్ష్యానికి నిజమైన అర్థం చేకూరుతుంది. పేదరికంపై పోరాటం కొనసాగాలి.. అభివృద్ధి ఫలాలు చివరి వ్యక్తికీ అందాలి!
