చమురు, గ్యాస్‌ అన్వేషణ దేశానికి తక్షణ, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను అందించవచ్చు. కానీ అవి పరిమిత వనరులు. సూర్యుడు మాత్రం నిరంతర ఇంధన వనరు. అందుకే ‘సముద్ర మంథన్’తో పాటు ‘సౌర శక్తి మంథన్’ కూడా జరగాలి. చౌకగా, సమర్థంగా, నిల్వ చేసుకునే సాంకేతికతతో సౌర విద్యుత్తును ప్రతి రంగానికి అందుబాటులోకి తీసుకురాగలిగితే చమురు దిగుమతుల బిల్లు తగ్గుతుంది, విదేశీ మారకద్రవ్యంపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది, విద్యుత్‌ భద్రత పెరుగుతుంది. దేశీయ, పునరుత్పాదక వనరుల ఆధారంగా దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన అవసరాన్ని క్రమంగా తగ్గించాలి. ఆ దిశగా సౌర విద్యుత్తును జాతీయ ప్రాధాన్యంగా మార్చాల్సిన సమయం ఇదే.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
భారత్ అన్ని రంగాల్లో స్వయం సమృద్ధి సాధించాలన్న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ సందేశం ఆగస్టు 15న ఎర్రకోట నుంచి మరోసారి వినిపించింది. స్వాతంత్య్రానికి దశాబ్దాలు గడిచినా ఇంధనం, ముడిసరుకులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వంటి కీలక అవసరాల్లో విదేశాలపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి కొనసాగడం ఆందోళనకరం. ఇంధన భద్రతలో స్వయం సమృద్ధి ఇప్పుడు ఆర్థిక లక్ష్యం మాత్రమే కాదు, జాతీయ భద్రతకు సంబంధించిన అంశం. యుద్ధాలు, సముద్ర మార్గాల్లో ఉద్రిక్తతలు, ముడిచమురు ధరల హెచ్చుతగ్గులు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎప్పటికప్పుడు ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అందువల్ల దేశీయ ఇంధన వనరులను పెంచుకోవడంతోపాటు సౌర విద్యుత్తును భవిష్యత్‌ ఇంధన వ్యవస్థకు ప్రధాన ఆధారంగా మార్చాలి.
భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఇంధన వినియోగ దేశం. దేశ ముడిచమురు అవసరాల్లో దిగుమతుల వాటా 88% పైమాటే. పెట్రోలియం ప్లానింగ్‌ అండ్‌ అనాలిసిస్‌ సెల్‌ గణాంకాల ప్రకారం 2024–25లో ముడిచమురు దిగుమతిపై ఆధారపడటం 88.2 శాతంగా నమోదైంది. అదే సమయంలో 2024–25లో దేశం 293.5 మిలియన్‌ టన్నుల ముడిచమురు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను దిగుమతి చేసుకుంది. వీటి విలువ 160.9 బిలియన్‌ డాలర్లు. చమురు, గ్యాస్‌ దిగుమతులపై భారీగా విదేశీ మారకద్రవ్యం ఖర్చు చేయాల్సి రావడం ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఒత్తిడిని పెంచుతోంది.
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఒక్క సంక్షోభం వచ్చినా దేశీయ ఇంధన మార్కెట్‌లో అలజడి తప్పదు. హార్ముజ్‌ జలసంధి వంటి వ్యూహాత్మక సముద్ర మార్గాల్లో అంతరాయం ఏర్పడితే చమురు, ఎల్‌పీజీ, సహజవాయువు సరఫరాలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. అంతర్జాతీయ ధరలు పెరిగితే రవాణా ఖర్చులు, పరిశ్రమల ఉత్పత్తి వ్యయం, విద్యుత్తు ధరలు, చివరికి నిత్యావసరాల ధరలు కూడా పెరుగుతాయి. కాబట్టి ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని క్రమంగా తగ్గించుకోవడం అనివార్యం.
ఈ నేపథ్యంలో కేంద్రం చేపట్టిన ‘సముద్ర మంథన్’ ఆఫ్‌షోర్‌ అన్వేషణ కార్యక్రమం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. సముద్ర గర్భంలో చమురు, సహజవాయువు నిల్వలను గుర్తించేందుకు అన్వేషణను విస్తరించడం దీని ఉద్దేశం. ప్రభుత్వం రూ.84,084 కోట్ల వ్యయంతో 2030–31 వరకు ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేయాలని నిర్ణయించింది. సిస్మిక్‌ సర్వేలు, డీప్‌వాటర్‌, అల్ట్రా-డీప్‌వాటర్‌ డ్రిల్లింగ్‌, శాస్త్రీయ అన్వేషణ వంటి సాంకేతిక చర్యల ద్వారా దేశీయ హైడ్రోకార్బన్‌ వనరులను గుర్తించాలన్నది లక్ష్యం.
అయితే, సముద్రంలో అన్వేషణ పెంచినంత మాత్రాన చమురు, గ్యాస్‌ ఖచ్చితంగా లభిస్తాయన్న హామీ లేదు. డీప్‌ సీ అన్వేషణ అత్యంత ఖరీదైనది, సాంకేతికంగా క్లిష్టమైనది, ఫలితాలు అనిశ్చితంగా ఉండే ప్రక్రియ. పర్యావరణ పరిరక్షణకు కూడా అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. కాబట్టి ‘సముద్ర మంథన్’ను దీర్ఘకాలిక ఇంధన వ్యూహంలో ఒక భాగంగా మాత్రమే చూడాలి. అసలు పరిష్కారం పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యాన్ని భారీగా పెంచడంలో ఉంది.
ఆ విషయంలో సౌర విద్యుత్తు భారత్‌కు అపారమైన అవకాశం. 2014లో దేశ సౌర విద్యుత్తు స్థాపిత సామర్థ్యం కేవలం 2.82 గిగావాట్లు ఉండగా, 2026 జూన్‌ 30 నాటికి అది 162.15 గిగావాట్లకు చేరింది. అంటే పన్నెండేళ్లలో 57.5 రెట్లు పెరిగింది. ఇందులో 121.25 గిగావాట్లు గ్రౌండ్‌మౌంటెడ్‌ ప్రాజెక్టులు, 30.11 గిగావాట్లు గ్రిడ్‌ కనెక్టెడ్‌ రూఫ్‌టాప్‌ సోలార్‌, 4.36 గిగావాట్లు హైబ్రిడ్‌ ప్రాజెక్టులు, 6.43 గిగావాట్లు ఆఫ్‌గ్రిడ్‌ సోలార్‌ ఉన్నాయి. 2026 ఏప్రిల్‌–జూన్‌ మధ్యనే 11.89 గిగావాట్ల సౌర సామర్థ్యం అదనంగా చేరింది.
ఈ పురోగతి ఆశాజనకమైనదే అయినప్పటికీ, లక్ష్యం ఇంకా పెద్దదిగా ఉండాలి. ప్రతి ఇంటి పైకప్పును చిన్న విద్యుత్‌ కేంద్రంగా మార్చే రూఫ్‌టాప్‌ సోలార్‌ను మరింత విస్తరించాలి. పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, వైద్యశాలలు, పరిశ్రమలు, వ్యవసాయ పంపుసెట్లను సౌర విద్యుత్తుతో అనుసంధానించేందుకు ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వికేంద్రీకృత సౌర విద్యుత్తు వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేస్తే విద్యుత్‌ సరఫరా నాణ్యత మెరుగుపడటంతోపాటు ప్రసరణ నష్టాలను తగ్గించవచ్చు.
అయితే, సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి పెంచడమే సరిపోదు. సూర్యకాంతి అందుబాటులో లేని సమయంలో విద్యుత్తును అందించేందుకు బ్యాటరీ నిల్వ, పంప్డ్‌-స్టోరేజ్‌, గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ వంటి సాంకేతికతలను వేగంగా అభివృద్ధి చేయాలి. సౌర ప్యానెళ్లు, సోలార్‌ సెల్స్‌, ఇన్వర్టర్లు, బ్యాటరీలు వంటి పరికరాల తయారీలోనూ దేశీయ సామర్థ్యాన్ని పెంచాలి. దిగుమతి చేసిన ప్యానెళ్లతో విద్యుత్తు స్వావలంబన సాధించామని చెప్పడం అసంపూర్ణమే. తయారీ నుంచి పరిశోధన వరకు పూర్తి దేశీయ విలువ గొలుసు నిర్మించాలి. ఇందుకు పరిశోధనా సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమలు, స్టార్టప్‌ల మధ్య సమన్వయం అవసరం.
ఇదే సమయంలో ఆహార స్వయం సమృద్ధిపైనా దృష్టి పెట్టాలి. పప్పులు, నూనెగింజలు వంటి ఉత్పత్తుల దేశీయ సాగును పెంచి దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించాలి. బయోఫ్యూయల్స్‌, వ్యర్థాల నుంచి ఇంధనం, గ్రీన్‌ హైడ్రోజన్‌ వంటి ప్రత్యామ్నాయాలపై పరిశోధనలకు మరింత పెట్టుబడి పెట్టాలి.
చమురు, గ్యాస్‌ అన్వేషణ దేశానికి తక్షణ, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను అందించవచ్చు. కానీ అవి పరిమిత వనరులు. సూర్యుడు మాత్రం నిరంతర ఇంధన వనరు. అందుకే ‘సముద్ర మంథన్’తో పాటు ‘సౌర శక్తి మంథన్’ కూడా జరగాలి. చౌకగా, సమర్థంగా, నిల్వ చేసుకునే సాంకేతికతతో సౌర విద్యుత్తును ప్రతి రంగానికి అందుబాటులోకి తీసుకురాగలిగితే చమురు దిగుమతుల బిల్లు తగ్గుతుంది, విదేశీ మారకద్రవ్యంపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది, విద్యుత్‌ భద్రత పెరుగుతుంది. దేశీయ, పునరుత్పాదక వనరుల ఆధారంగా దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన అవసరాన్ని క్రమంగా తగ్గించాలి. ఆ దిశగా సౌర విద్యుత్తును జాతీయ ప్రాధాన్యంగా మార్చాల్సిన సమయం ఇదే.
