రాహుల్ గాంధీకి ఇప్పుడు ఎదురున్న అసలు సవాల్ మోదీని వ్యక్తిగతంగా విమర్శించడం కాదు. తన రాజకీయ శైలిని పునర్నిర్మించుకోవడం. సభలో హుందాతనం, వాస్తవాలపై పట్టు, విదేశాంగంపై బాధ్యతాయుతమైన భాష, పార్టీ పునర్వ్యవస్థీకరణ, యువ నాయకత్వానికి అవకాశం, ప్రజా సమస్యలపై నిరంతర పోరాటం.. ఇవే ఆయనకు అవసరం. రాహుల్ ఈ తేడాను గ్రహిస్తేనే ప్రతిపక్ష నేతగా తన స్థాయిని మరింత పెంచుకోగలరు.
డా.మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
రాజకీయాల్లో విమర్శలు సహజం. అధికారపక్షాన్ని ప్రశ్నించడం ప్రతిపక్షం హక్కు. కానీ ఆ హక్కుకు హద్దులు, బాధ్యతలు ఉంటాయి. ముఖ్యంగా లోక్సభ ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్న వ్యక్తి మాట, ప్రవర్తన ప్రజాస్వామ్య ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. సమస్యలపై పట్టు, ప్రత్యామ్నాయ విధానాల ప్రతిపాదన, వాస్తవాల ఆధారంగా విమర్శలు, సభా సంప్రదాయాల పట్ల గౌరవం ఇవే సమర్థ ప్రతిపక్ష నాయకత్వానికి కొలమానాలు. ఈ ప్రమాణాల దృష్టితో చూస్తే రాహుల్ గాంధీపై ఆత్మపరిశీలన అవసరం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
2024 లోక్సభ ఎన్నికలు కాంగ్రెస్కు కొంత ఊపిరి పోశాయి. 2019లో 52 స్థానాలకే పరిమితమైన కాంగ్రెస్, 2024లో 99 స్థానాలు గెలుచుకుని ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా ఎదిగింది. బీజేపీ 240 స్థానాలు గెలుచుకుంది. ఈ ఫలితంతో కాంగ్రెస్కు మరింత బాధ్యత పెరిగింది. రాహుల్ గాంధీకి రాజ్యాంగబద్ధంగా ప్రతిపక్ష నేత పదవి లభించింది. అంటే ఆయనకు కేవలం ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించే హక్కు మాత్రమే కాదు, ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తూ దేశ ప్రయోజనాలను కాపాడే బాధ్యత కూడా ఉంది. దాన్ని నాయకత్వ సామర్థ్యంగా మలచుకోవాల్సింది రాహుల్.
అయితే ఇటీవల ఆయన రాజకీయ భాషపై తీవ్ర విమర్శలు వస్తున్నాయి. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ విదేశాంగ విధానాన్ని ఆలింగనాల చుట్టూ తిరిగేదిగా ఎద్దేవా చేయడం ఇందుకు తాజా ఉదాహరణ. 2026 ఆగస్టులో చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలపై రక్షణమంత్రి రాజ్నాథ్ సింగ్ తీవ్రంగా స్పందించారు. మరోవైపు, ఇటలీ ప్రధాని జార్జియా మెలోనీని ప్రస్తావిస్తూ కాంగ్రెస్ నేత చేసిన వ్యాఖ్యల నేపథ్యంలో విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ కూడా భారత్–ఇటలీ బంధాన్ని గౌరవించాలని సూచించింది. విదేశాంగ విధానంపై ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం పూర్తిగా సమర్థనీయం. కానీ విదేశీ నాయకులను వ్యక్తిగత రాజకీయ వ్యంగ్యానికి ఉపయోగించడం మాత్రం దేశ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడదు. భారతదేశం తరఫున మాట్లాడే ప్రతిపక్ష నాయకుడి మాటలకు కూడా అంతర్జాతీయ ప్రభావం ఉంటుందని గుర్తించాలి. ప్రతిపక్ష నేత బాధ్యత అంటే సభను స్తంభింపజేయడం కాదు. ప్రభుత్వ తప్పిదాలను ఎత్తిచూపడం, బిల్లులను లోతుగా పరిశీలించడం, కమిటీల్లో చురుకుగా పనిచేయడం, ప్రజా సమస్యలకు ప్రత్యామ్నాయ పరిష్కారాలు సూచించడం. పార్లమెంటు కార్యకలాపాలు పదేపదే అంతరాయం చెందుతున్న సమయంలో అధికారపక్షంతో పాటు విపక్షానికీ బాధ్యత ఉంటుంది. ఒక పార్టీ నిరసనను రాజకీయ విజయంగా భావించినా, ప్రజల దృష్టిలో సభా సమయం వృథా కావడం మాత్రం ప్రజలకు నష్టం. కాబట్టి రాహుల్ వ్యక్తిగతంగా సభలో మరింత విషయపరమైన, నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించాలి.
రాహుల్ గాంధీపై మరో ముఖ్యమైన విమర్శ కాంగ్రెస్లో కుటుంబ ఆధిపత్యం కొనసాగుతోందన్నదే. 2024లో రాహుల్ రాయ్బరేలీ నుంచి, ప్రియాంక గాంధీ వయనాడ్ నుంచి లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు. సోనియా గాంధీ రాజ్యసభకు వెళ్లారు. ఇవి ప్రజల తీర్పుతో జరిగిన రాజ్యాంగబద్ధ ఎన్నికలే అయినప్పటికీ, పార్టీ అంతర్గతంగా కొత్త తరానికి అవకాశాలు ఎంతవరకు లభిస్తున్నాయన్న ప్రశ్నను మాత్రం తప్పించలేము. ‘జన్ కీ బాత్’, యువత, సామాన్యుల రాజకీయ భాగస్వామ్యం గురించి మాట్లాడే కాంగ్రెస్ తన సంస్థాగత నిర్మాణంలో కూడా అదే స్ఫూర్తిని చూపాలి.
భారత్ జోడో యాత్ర రాహుల్ వ్యక్తిత్వంలో కొంత మార్పు తీసుకొచ్చిందని చెప్పవచ్చు. 2022–23లో చేపట్టిన ఆ యాత్ర ఆయనను ప్రజలకు చేరువ చేసింది. అయితే యాత్ర ద్వారా ఏర్పడిన సానుకూలతను స్థిరమైన రాజకీయ సంస్థాగత శక్తిగా మార్చడం అంత సులభం కాలేదు. 2024 ఎన్నికల్లో 99 సీట్లు సాధించడం పురోగతే అయినప్పటికీ, 543 స్థానాల లోక్సభలో అది కేవలం 18.2 శాతం మాత్రమే. ప్రతిపక్ష నేతగా ఈ సంఖ్యను రాజకీయ ప్రభావంగా మార్చాలంటే దేశవ్యాప్తంగా పార్టీని బలోపేతం చేయాలి.
వ్యక్తిగత దూషణల రాజకీయానికి గతంలోనూ కాంగ్రెస్ మూల్యం చెల్లించింది. 2019లో ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ ప్రచారం తీవ్ర రాజకీయ పోరాటానికి దారితీసినా, అది ఎన్నికల ఫలితాల్లో కాంగ్రెస్కు అనుకూలంగా మారలేదు. పార్టీకి పునరుద్ధరణకు అవకాశం ఉంది. ఆ అవకాశాన్ని మోదీపై నిరంతర వ్యక్తిగత దాడులతో కాకుండా, నిరుద్యోగం, వ్యవసాయం, ధరలు, విద్య, ఆరోగ్యం, జాతీయ భద్రత, సమాఖ్య సంబంధాలపై స్పష్టమైన ప్రత్యామ్నాయ విధానాలతో వినియోగించాలి. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ప్రతిపక్ష నేత స్థానం అత్యంత కీలకం. బ్రిటన్లో ‘షాడో క్యాబినెట్’ విధానం, అమెరికాలో కాంగ్రెస్ పర్యవేక్షణ వంటి సంప్రదాయాలు వేరైనా, వాటి మూలసూత్రం ఒకటే.
ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారిగా ఉంచడం. భారత పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో కూడా ప్రశ్నోత్తరాలు, చర్చలు, స్థాయీ సంఘాలు, అవిశ్వాస తీర్మానాలు, బిల్లుల పరిశీలన వంటి అనేక సాధనాలు ఉన్నాయి. వీటిని సమర్థంగా ఉపయోగించగలిగితేనే ప్రతిపక్షం ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందుతుంది. నినాదాలు, వాయిదాలు, వ్యక్తిగత ఆరోపణలు కొంతకాలం రాజకీయ ప్రచారానికి పనికొచ్చినా, దీర్ఘకాలంలో అవి ప్రత్యామ్నాయ పాలనా సామర్థ్యానికి నిదర్శనాలు కావు.
కాంగ్రెస్ పునరుజ్జీవనానికి కూడా రాహుల్ శైలి కీలకం. 2024 ఫలితాలు పార్టీకి గతంతో పోలిస్తే మెరుగుదల చూపించాయి. కానీ ఆ సీట్లను శాశ్వత బలంగా మార్చాలంటే సంస్థాగత ఎన్నికలు, బూత్ స్థాయి వ్యవస్థ, స్థానిక నాయకత్వం, యువత భాగస్వామ్యం, మహిళలకు అవకాశాలు, రాష్ట్రాల వారీగా స్వతంత్ర వ్యూహాలు అవసరం. కేవలం కేంద్ర నాయకత్వం చుట్టూ ప్రచారం నడిస్తే ప్రాంతీయ స్థాయిలో పార్టీ బలపడదు. కాంగ్రెస్ బలపడితేనే పార్లమెంటులో ఆరోగ్యకరమైన ప్రతిపక్షం బలపడుతుంది.
అదేవిధంగా విదేశాంగంపై విమర్శలు చేయాలంటే పాకిస్తాన్, చైనా, అమెరికా, రష్యా, యూరప్, పశ్చిమాసియా వంటి అంశాలపై నిర్దిష్ట విధానపరమైన ప్రశ్నలు లేవనెత్తాలి. రక్షణ ఒప్పందాలు, వాణిజ్యం, ఇంధన భద్రత, ప్రవాస భారతీయుల ప్రయోజనాలు, సముద్ర భద్రత వంటి అంశాల్లో ప్రత్యామ్నాయ ప్రతిపాదనలు ఇవ్వాలి. అప్పుడు విమర్శకు విలువ పెరుగుతుంది. లేదంటే రాజకీయ వ్యంగ్యం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
ప్రధాని కావాలనే ఆశ తప్పు కాదు. కానీ ప్రధాని పదవికి ప్రజల విశ్వాసం సంపాదించాలంటే ముందుగా సమర్థ ప్రతిపక్ష నేతగా నిరూపించుకోవాలి. అంతర్జాతీయ సంక్షోభాలు, ఆర్థిక సవాళ్లు, భద్రతా సమస్యలు, సాంకేతిక మార్పుల మధ్య భారతదేశాన్ని నడిపించగల సామర్థ్యం తనలో ఉందని ప్రజలకు చూపించాల్సింది మాటలతో కాదు. పనితీరుతో. ప్రధానిపై వ్యక్తిగత వ్యాఖ్యలు చేయడం కంటే విధానపరమైన ప్రత్యామ్నాయాన్ని చూపడం మరింత ప్రభావవంతం.
రాహుల్ గాంధీకి ప్రజా జీవితంలో ఇంకా సుదీర్ఘ ప్రయాణం ఉంది. విమర్శలను శత్రుత్వంగా కాకుండా సవరణకు అవకాశంగా తీసుకుంటే ఆయన తన రాజకీయ భవితవ్యాన్ని మార్చుకోగలరు. భారత ఓటర్లు వ్యక్తుల కంటే వారి పనితీరును కొలుస్తారు. అందుకే మాటల కంటే పని, ఆరోపణల కంటే ఆధారాలు, వ్యంగ్యాల కంటే విధానాలు, కుటుంబ వారసత్వం కంటే సంస్థాగత నిర్మాణం.. ఇవే భవిష్యత్ నాయకత్వానికి పునాదులు.
ఇది రాహుల్కు కూడా, కాంగ్రెస్కు కూడా కీలకమైన మలుపు. రాజకీయ ప్రత్యర్థిని తక్కువ చేయడం ద్వారా నాయకత్వం పెరగదు. ప్రత్యామ్నాయాన్ని నిర్మించి, ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కార మార్గం చూపినప్పుడే విశ్వసనీయత పెరుగుతుంది. హుందాతనం నాయకత్వానికి అలంకారం కాదు. అది అవసరమైన అర్హత. ఈ సత్యాన్ని మరచిపోరాదు.
రాహుల్ గాంధీకి ఇప్పుడు ఎదురున్న అసలు సవాలు మోదీని వ్యక్తిగతంగా విమర్శించడం కాదు. తన రాజకీయ శైలిని పునర్నిర్మించుకోవడం. సభలో హుందాతనం, వాస్తవాలపై పట్టు, విదేశాంగంపై బాధ్యతాయుతమైన భాష, పార్టీ పునర్వ్యవస్థీకరణ, యువ నాయకత్వానికి అవకాశం, ప్రజా సమస్యలపై నిరంతర పోరాటం.. ఇవే ఆయనకు అవసరం. రాహుల్ ఈ తేడాను గ్రహిస్తేనే ప్రతిపక్ష నేతగా తన స్థాయిని మరింత పెంచుకోగలరు.
