పార్లమెంట్ వరుసగా వాయిదాలు పడుతూ స్తంభిస్తోంది. అధికార, ప్రతిపక్షాల మధ్య తీవ్ర ప్రతిష్ఠంభనల వల్ల ఉభయ సభల్లో కీలక అంశాలపై అసలు చర్చే జరగడం లేదు. పోలీసు వ్యవస్థలో సంస్కరణలు కూడా అత్యవసరం. మానవ హక్కులపై శిక్షణను విస్తరించడం, బాడీ కెమెరాల వినియోగం, నిరసనల నియంత్రణకు ఆధునిక పద్ధతులను అమలు చేయడం, బలప్రయోగంపై తప్పనిసరి స్వతంత్ర సమీక్షలు నిర్వహించడం, పౌరుల ఫిర్యాదులను విచారించే స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన పోలీసు ఫిర్యాదుల సంస్థలను బలోపేతం చేయడం కాలానుగుణ అవసరం. అదే సమయంలో చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకునే హింసాత్మక నిరసనలను కూడా రాజకీయ పార్టీలు ప్రోత్సహించకూడదు.
డా. మార్గం-అడుగు, ఎడిటోరియల్
ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపడం, ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా నిలబెట్టడం, సరైన చట్టాలను రూపొందించడం పార్లమెంట్ ప్రధాన బాధ్యత. అలాంటి పార్లమెంట్ వరుసగా వాయిదాలు పడుతూ స్తంభిస్తోంది. అధికార, ప్రతిపక్షాల మధ్య తీవ్ర ప్రతిష్ఠంభన కొనసాగుతుండటంతో ఉభయ సభల్లో కీలక అంశాలపై అసలు చర్చే జరగడం లేదు. ప్రజా సమస్యలు పెండింగ్లో ఉండగా, సభా సమయం నినాదాలు, నిరసనలకే పరిమితమవుతోంది. ప్రజలు ఆశించే సార్థక చర్చలు, విధాన నిర్ణయాలు సాగకపోవడం ఆందోళన కలిగించే విషయం.
జంతర్ మంతర్ వద్ద విద్యార్థుల నిరసనల సందర్భంగా జరిగిన పోలీసుల లాఠీఛార్జ్, టియర్ గ్యాస్, పెల్లెట్ గన్స్ ప్రయోగంపై పార్లమెంట్లో చర్చ జరపాలని, బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలని ప్రతిపక్షాలు పట్టుబడుతున్నాయి. మరోవైపు చట్టాన్ని కాపాడేందుకు పరిస్థితులకు అనుగుణంగానే పోలీసులు వ్యవహరించారని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది. ఈ విభేదాల కారణంగా సభా కార్యక్రమాలు సజావుగా సాగడం లేదు.
ఈ అంశాన్ని కేవలం రాజకీయంగా మాత్రమే చూడలేం. నిరసన వ్యక్తం చేసే హక్కు రాజ్యాంగబద్ధమైనది. అదే సమయంలో శాంతిభద్రతలను కాపాడే బాధ్యత పోలీసులది. నిరసనల సమయంలో పోలీసులు బలప్రయోగం చేయాల్సిన పరిస్థితులు కొన్ని సందర్భాల్లో ఏర్పడవచ్చు. కానీ ఆ బలప్రయోగం చట్టపరమైన పరిమితులను దాటితే మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనగా మారుతుంది.
భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత, జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ మార్గదర్శకాల ప్రకారం గుంపును చెదరగొట్టే ముందు హెచ్చరికలు జారీ చేయడం, చర్చల ద్వారా పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించడం, చివరి ప్రత్యామ్నాయంగా మాత్రమే అత్యల్ప బలాన్ని ప్రయోగించడం తప్పనిసరి. వాస్తవ పరిస్థితుల్లో ఈ నిబంధనలు ఎంతవరకు అమలవుతున్నాయన్నది అందరికీ తెలిసిందే. అరెస్టు సమయంలో కారణాలు తెలియజేయడం, వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించడం, న్యాయవాదిని సంప్రదించే అవకాశం కల్పించడం వంటి చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియలు అనేక సందర్భాల్లో పూర్తిగా అమలు కావడం లేదు.
ఇదే సమయంలో పోలీసుల వాదనను కూడా విస్మరించలేం. హింసాత్మకంగా మారే ఆందోళనల్లో ప్రజల ఆస్తులను కాపాడడం, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను పరిరక్షించడం, తమ ప్రాణాలను కూడా రక్షించుకోవడం పోలీసుల బాధ్యత. అనేక ఘటనల్లో పోలీసు సిబ్బంది కూడా తీవ్రంగా గాయపడిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. అయితే ఇలాంటి ఘటనలపై ప్రజా చర్చ తక్కువగా జరగడం పోలీసు కుటుంబాల్లో అసంతృప్తికి దారితీస్తోంది. కాబట్టి ఈ సమస్యను సమగ్రంగా పరిశీలించడం అవసరం.
పోలీసు వ్యవస్థలోని ధోరణులపై స్టేటస్ ఆఫ్ పోలీసింగ్ ఇన్ ఇండియా–2025 సర్వే ఆందోళనకర విషయాలను వెల్లడించింది. 17 రాష్ట్రాల్లో 8,276 మంది పోలీసు సిబ్బందిని సర్వే చేయగా, 70 శాతానికి పైగా పోలీసులు విధి నిర్వహణలో బలప్రయోగం చేసినా తమపై చర్యలు ఉండకూడదని అభిప్రాయపడ్డారు. 69% మంది కోర్టు ప్రక్రియకు ముందే అనుమానితులను నిర్బంధించే అధికారం పోలీసులకు ఉండాలని పేర్కొన్నారు. 55% మంది ప్రజల్లో భయం కలిగించడానికి కఠిన చర్యలు అవసరమని భావించారు. 48% మంది ముందస్తు అరెస్టులు నేర నియంత్రణకు ఉపయోగపడతాయని చెప్పారు. 43% మంది నిర్బంధాల కోసం ప్రత్యేక పోలీసు బృందాలను ఏర్పాటు చేయాలని సూచించారు. ఈ గణాంకాలు పోలీసు వ్యవస్థ మానసిక ధోరణిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
మరోవైపు అరెస్టు ప్రక్రియలపై కూడా సర్వే ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. అరెస్టు నిబంధనలను ఎల్లప్పుడూ పాటిస్తున్నామని కేవలం 41% మంది పోలీసులు మాత్రమే అంగీకరించారు. 20% మంది నిందితులకు న్యాయవాదిని సంప్రదించే హక్కును పరిమితం చేయాలని అభిప్రాయపడడం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్ధం. ఇటువంటి అభిప్రాయాలు ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో పౌర హక్కుల పరిరక్షణపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.
భారతదేశంలో కస్టడీ మరణాలు, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు, నిరసనల్లో గాయపడిన వారి సంఖ్యలపై అధికారిక గణాంకాల విశ్వసనీయతపై కూడా సందేహాలున్నాయి. సమగ్ర డేటా వ్యవస్థ లేకపోవడం వల్ల వాస్తవ పరిస్థితిని అంచనా వేయడం కష్టమవుతోంది. పారదర్శకత లేకపోతే ప్రజల విశ్వాసం దెబ్బతింటుంది. అందుకే ప్రతి బలప్రయోగ ఘటనపై స్వతంత్ర విచారణ, బాధితులకు న్యాయం, పోలీసులకు చట్టపరమైన రక్షణ అవసరం.
పార్లమెంట్లో ఈ అంశాలపై నిర్మాణాత్మక చర్చ జరగాలి. ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం ప్రతిపక్ష బాధ్యత అయితే, సభను సజావుగా నడిపించడం అధికార పక్ష బాధ్యత. ఇరు పక్షాలు రాజీ ధోరణితో వ్యవహరించినప్పుడే ప్రజా సమస్యలకు పరిష్కారాలు లభిస్తాయి. ప్రతి వివాదం నినాదాలతో కాకుండా చర్చల ద్వారా పరిష్కారమవ్వాలి.
పోలీసు వ్యవస్థలో సంస్కరణలు కూడా అత్యవసరం. మానవ హక్కులపై శిక్షణను విస్తరించడం, బాడీ కెమెరాల వినియోగం, నిరసనల నియంత్రణకు ఆధునిక పద్ధతులను అమలు చేయడం, బలప్రయోగంపై తప్పనిసరి స్వతంత్ర సమీక్షలు నిర్వహించడం, పౌరుల ఫిర్యాదులను విచారించే స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన పోలీసు ఫిర్యాదుల సంస్థలను బలోపేతం చేయడం కాలానుగుణ అవసరం. అదే సమయంలో చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకునే హింసాత్మక నిరసనలను కూడా రాజకీయ పార్టీలు ప్రోత్సహించకూడదు.
పార్లమెంట్ సజావుగా నడవడం, పోలీసు వ్యవస్థ చట్టపరమైన పరిమితుల్లో పనిచేయడం, పౌరుల హక్కులు రక్షించబడడం పరస్పరం విడదీయరానివి. ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టే దిశగా ప్రభుత్వం, ప్రతిపక్షాలు, పోలీసు వ్యవస్థ బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలి.
